AI In Agriculture: कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) ही संकल्पना केवळ प्रगत आणि विकसित देशांपुरती मर्यादित न राहता आता जगभर, विशेषतः विकसनशील देशांमध्ये आणि ग्रामीण भागांमध्येही पोहोचू लागली आहे. या बदलाकडे लक्ष वेधताना Satya Nadella, मायक्रोसॉफ्टचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी, यांनी भारतातील एका ग्रामीण शेतकऱ्याचे उदाहरण सादर केले आहे. या उदाहरणातून एआयचा प्रत्यक्ष जीवनातील वापर आणि त्यातून सामान्य नागरिकांना मिळणारी स्वायत्तता अधोरेखित होते.
नाडेला हे दावोस येथे आयोजित World Economic Forum (WEF) मध्ये बोलत होते. जगभरात, विशेषतः ‘ग्लोबल साऊथ’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या विकसनशील देशांमध्ये एआयचा प्रसार कसा वेगाने होत आहे, याबाबत ते आपले मत मांडत होते. त्यांनी सांगितले की २०२३ च्या सुरुवातीला भारतातील एका ग्रामीण भागातील शेतकऱ्याने आपल्या स्थानिक भाषेत सरकारी शेती अनुदानांबाबत माहिती मिळवण्यासाठी एका साध्या एआय-आधारित बॉटचा वापर केला होता.
“२०२३ च्या सुरुवातीलाच एका भारतीय शेतकऱ्याने शेतीशी संबंधित अनुदानांबाबत माहिती मिळवण्यासाठी एका बॉटचा वापर केला. माझ्या मते, तो बॉट अगदी सुरुवातीच्या GPT-३ किंवा GPT-२.५ मॉडेलवर आधारित असावा,” असे नाडेला यांनी सांगितले. विशेष म्हणजे त्या शेतकऱ्याने केवळ माहिती विचारण्यापुरतेच थांबले नाही, तर संबंधित अर्ज स्वतःच्या वतीने पूर्ण भरून देण्याची विनंतीही त्या एआय टूलला केली होती.
AI In Agriculture
डिजिटल तंत्रज्ञानापासून अनेक वर्षे दूर राहिलेल्या लोकांसाठी एआय कशी नवी दारे उघडू शकते, याचे हे ठळक उदाहरण असल्याचे नाडेला यांनी नमूद केले. एआयच्या मदतीने सामान्य नागरिकांना सरकारी योजना, अनुदाने आणि सेवा यांचा थेट लाभ घेता येऊ शकतो, त्यामुळे मध्यस्थांवर अवलंबित्व कमी होते आणि प्रक्रिया अधिक सुलभ होते, असेही त्यांनी स्पष्ट केले.
वर्ल्ड इकॉनॉमिक फोरम २०२६ दरम्यान Larry Fink, **BlackRock**चे अध्यक्ष आणि सीईओ, यांच्याशी झालेल्या संवादात नाडेला म्हणाले की एआयचा जगभर वेगाने आणि समतोल पद्धतीने प्रसार करणे हे एक मोठे आव्हान आहे. “एआयबाबत आपल्यासमोरचा खरा प्रश्न हा नाही की ते शक्य आहे का, तर ते सर्वसामान्यांपर्यंत जलद गतीने कसे पोहोचेल, याची खात्री आपण कशी करून घेणार?” असा सवाल त्यांनी उपस्थित केला.
एआय ही केवळ आणखी एक तांत्रिक पायरी नसून, ती संस्थांमध्ये आणि समाजात माहितीचा प्रवाहच बदलून टाकणारी ताकद आहे, असे नाडेला यांनी सांगितले. निर्णयप्रक्रिया, सेवा पुरवठा आणि नागरिकांचा सहभाग यामध्ये एआयमुळे मूलभूत बदल होत आहेत. मात्र, ही साधने सर्वांसाठी सुलभ, समजण्यास सोपी आणि विश्वासार्ह असणे अत्यंत आवश्यक आहे.
यासाठी खासगी क्षेत्र, सरकारी यंत्रणा आणि सामाजिक संस्था यांनी एकत्रितपणे प्रयत्न करण्याची गरज असल्याचे त्यांनी अधोरेखित केले. एआयचा उपयोग केवळ शहरी किंवा उच्चशिक्षित वर्गापुरता मर्यादित न ठेवता, ग्रामीण भागातील शेतकरी, कामगार आणि लहान उद्योजकांपर्यंत पोहोचवणे हीच भविष्यातील खरी कसोटी ठरेल, असा संदेश नाडेला यांनी या उदाहरणातून दिला आहे.