Monsoon Livestock Care | पावसाळ्यात जनावरांना वैरण देताना काय काळजी घ्यावी? प्रत्येक पशुपालकाने जाणून घ्याव्यात या महत्त्वाच्या गोष्टी…

किसानवाणी : पावसाळा सुरू होताच जनावरांसाठी हिरव्या चाऱ्याची (Monsoon Livestock Care) मुबलक उपलब्धता होते. नव्याने उगवलेला कोवळा हिरवा चारा पोषक घटकांनी समृद्ध असल्यामुळे जनावरे तो अतिशय आवडीने खातात. मात्र हा चारा जितका पौष्टिक आहे, तितकीच तो योग्य पद्धतीने खाऊ घालण्याची गरजही आहे. कारण हिरवा चारा जास्त प्रमाणात किंवा चुकीच्या पद्धतीने दिल्यास जनावरांमध्ये पोटफुगी, अपचन आणि पचनसंस्थेशी संबंधित विविध समस्या निर्माण होऊ शकतात. काही गंभीर प्रकरणांमध्ये पोटफुगीमुळे जनावराच्या हृदय आणि फुफ्फुसांवर अतिरिक्त ताण येऊन जीवितहानी होण्याचाही धोका असतो. त्यामुळे पावसाळ्यात जनावरांना वैरण देताना पशुपालकांनी काही महत्त्वाच्या बाबींची विशेष काळजी घेणे आवश्यक आहे.

पावसाळ्यात उगवणारा कोवळा हिरवा चारा सतत आणि मोठ्या प्रमाणात जनावरांना देणे टाळावे. अशा प्रकारे फक्त हिरव्या चाऱ्यावर भर दिल्यास जनावरांची पचनक्रिया बिघडू शकते. त्यामुळे हिरव्या चाऱ्यासोबत दररोज किमान दोन ते तीन किलो सुका चारा किंवा सुके खाद्य देणे आवश्यक आहे. सुका चारा पचनसंस्थेचे कार्य सुरळीत ठेवण्यास मदत करतो आणि पोटफुगीचा धोका लक्षणीयरीत्या कमी करतो.

हिरवा चारा सातत्याने दिल्यानंतर काही दिवस जनावरांच्या दूध उत्पादनात वाढ झाल्याचे दिसून येते. मात्र या वाढीबरोबरच दुधातील फॅट, एसएनएफ (SNF) आणि इतर महत्त्वाच्या पोषक घटकांचे प्रमाण कमी होण्याची शक्यता असते. तसेच अशा वेळी जनावरांचे शेण अधिक पातळ होते. त्यामुळे गोठ्यातील चाऱ्यावर शेण उडून चाऱ्याची नासाडी होण्याचाही धोका वाढतो.

पावसाच्या काळात भिजलेला किंवा पाणी साचलेला चारा जनावरे सहसा कमी प्रमाणात खातात. परिणामी त्यांच्या शरीराला आवश्यक पोषक घटक पुरेशा प्रमाणात मिळत नाहीत आणि त्याचा थेट परिणाम दूध उत्पादन तसेच जनावरांच्या आरोग्यावर होऊ शकतो. त्यामुळे पावसात भिजलेला चारा थेट न देता त्यावरील पाणी पूर्णपणे निथळल्यानंतरच जनावरांना खाऊ घालावा. तसेच चिखल लागलेला चारा देणे टाळावे. अशा चाऱ्यामुळे जंतांचा प्रादुर्भाव होण्याची शक्यता वाढते आणि विविध आरोग्यविषयक समस्या निर्माण होऊ शकतात.

हिरवा चारा जनावरांना देण्यापूर्वी त्यावर कोणत्याही प्रकारची कीड, अळ्या किंवा कीटकांची अंडी नाहीत ना याची खात्री करणे आवश्यक आहे. दूषित चारा जनावरांच्या आरोग्यासाठी धोकादायक ठरू शकतो. याशिवाय हिरव्या चाऱ्याची एकाच वेळी मोठ्या प्रमाणात कुट्टी करून ठेवू नये. बराच वेळ ठेवलेल्या कुट्टीला कुबट वास येऊ लागतो, त्यामुळे जनावरे तो चारा खाणे टाळतात. म्हणून आवश्यक तेवढ्याच प्रमाणात कुट्टी करून ताजी कुट्टीच जनावरांना देणे अधिक फायदेशीर ठरते.

गोठ्यातील गव्हाणीत उरलेला चारा वेळोवेळी काढून टाकणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. गव्हाणीला चिकटलेला जुना चारा कुजून त्यावर बुरशी वाढण्याची शक्यता असते. अशा बुरशीयुक्त चाऱ्यावर नवीन चारा टाकल्यास जनावरे तो पूर्णपणे खात नाहीत. शिवाय बुरशीयुक्त चारा खाल्ल्याने त्यांच्या आरोग्यावर विपरीत परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे चाऱ्याची साठवण नेहमी स्वच्छ, कोरड्या आणि हवेशीर ठिकाणी करावी.

पावसाळ्यात वैरण देताना लक्षात ठेवावयाच्या महत्त्वाच्या बाबी :Monsoon Livestock Care