तुती रोपांची निवड ते लागवड; रेशीम शेतीसाठी ‘ संपूर्ण ‘ मार्गदर्शन | Mulberry Plant Spacing

किसानवाणी : रेशीम शेतीमध्ये तुती पिकाला अत्यंत महत्त्वाचे स्थान आहे. रेशीम अळीचे मुख्य अन्न तुतीची पाने असल्यामुळे तुती लागवड योग्य पद्धतीने करणे आवश्यक असते. अनेक शेतकरी रेशीम शेतीकडे (Mulberry Plant Spacing) उत्पन्नाचा चांगला पर्याय म्हणून पाहत आहेत. मात्र चांगले उत्पादन आणि दर्जेदार पाने मिळवण्यासाठी तुती रोपांची योग्य निवड, जमिनीचा प्रकार, हवामान आणि लागवडीतील अंतर याकडे विशेष लक्ष देणे गरजेचे असते. योग्य नियोजन करून तुतीची लागवड केल्यास वर्षानुवर्षे चांगले उत्पादन घेता येते आणि रेशीम व्यवसायातून स्थिर उत्पन्न मिळू शकते.

तुती लागवडीसाठी सर्वप्रथम योग्य जातीची निवड करणे महत्त्वाचे असते. महाराष्ट्रासह अनेक राज्यांमध्ये V1, S36, S54 आणि M5 या जाती मोठ्या प्रमाणावर लागवडीखाली आहेत. या जातींची पाने पोषक, उत्पादनक्षम आणि रेशीम अळीसाठी उपयुक्त मानली जातात. विशेषतः V1 ही जात जलद वाढ, अधिक पान उत्पादन आणि चांगल्या प्रतीमुळे शेतकऱ्यांमध्ये लोकप्रिय आहे. तुती रोपे निवडताना ती निरोगी, रोगमुक्त आणि मजबूत असणे आवश्यक असते. रोपांची मुळे व्यवस्थित विकसित झालेली असावीत. कमकुवत किंवा रोगट रोपे घेतल्यास पुढे उत्पादनावर परिणाम होऊ शकतो.

तुती लागवडीसाठी मध्यम ते भारी जमीन योग्य मानली जाते. पाण्याचा निचरा होणारी जमीन निवडणे गरजेचे असते. जमिनीत सेंद्रिय खतांचा वापर केल्यास रोपांची वाढ चांगली होते. लागवडीपूर्वी जमीन खोल नांगरून तयार करावी आणि आवश्यकतेनुसार शेणखत मिसळावे.

तुती लागवडीत (Mulberry Plant Spacing) रोपांमधील अंतर हा अत्यंत महत्त्वाचा घटक मानला जातो. कमी अंतर ठेवल्यास झाडांची वाढ कमी होते, तर जास्त अंतरामुळे उपलब्ध जागेचा योग्य वापर होत नाही. त्यामुळे शिफारसीनुसार लागवड करणे फायदेशीर ठरते.

ज्या भागात पाण्याची सुविधा उपलब्ध असते तेथे रोपांना अधिक वाढ मिळते. त्यामुळे अशा ठिकाणी थोडे अधिक अंतर ठेवणे उपयुक्त ठरते. तसेच यंत्राद्वारे मशागत करायची असल्यास ओळींमधील अंतर योग्य ठेवणे आवश्यक असते.

तुती लागवडीनंतर नियमित पाणी व्यवस्थापन, खतांचा वापर आणि वेळोवेळी छाटणी करणे गरजेचे असते. झाडांची योग्य निगा राखल्यास वर्षभरात अनेक वेळा पानांचे उत्पादन घेता येते. रेशीम अळ्यांच्या संगोपनासाठी दर्जेदार आणि कोवळी पाने मिळणे अत्यंत महत्त्वाचे असते. त्यामुळे तुती शेतीतील प्रत्येक टप्प्यावर शास्त्रीय पद्धतींचा अवलंब करणे आवश्यक मानले जाते.

आज अनेक शेतकरी पारंपरिक शेतीसोबत रेशीम शेतीकडे वळताना दिसत आहेत. कमी क्षेत्रात आणि योग्य व्यवस्थापनातून चांगले उत्पन्न मिळण्याची क्षमता या व्यवसायात आहे. तुती रोपांची योग्य निवड आणि शिफारशीनुसार अंतर ठेवून लागवड केल्यास रेशीम शेती अधिक फायदेशीर ठरू शकते.