किसानवाणी | सोयाबीन आणि भुईमूग ही महाराष्ट्रातील महत्त्वाची खरीप पिके आहेत. मात्र या दोन्ही पिकांमध्ये सुरुवातीच्या वाढीच्या काळात तणांचा मोठ्या प्रमाणात प्रादुर्भाव झाल्यास उत्पादनात लक्षणीय घट होऊ शकते. अनेक शेतकरी तणनाशकाची फवारणी करूनही अपेक्षित परिणाम मिळत नसल्याची तक्रार करतात. अशावेळी नेमकी चूक कुठे होते आणि प्रभावी तण नियंत्रणासाठी कोणत्या गोष्टींकडे लक्ष द्यावे, हे समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
सोयाबीन आणि भुईमूगामध्ये तणांचे व्यवस्थापन का महत्त्वाचे?
पिकाच्या सुरुवातीच्या अवस्थेत तणे आणि मुख्य पीक यांच्यात पाणी, अन्नद्रव्ये, सूर्यप्रकाश आणि जागेसाठी स्पर्धा सुरू होते. यामुळे पिकाची वाढ खुंटते, उत्पादन क्षमता कमी होते आणि शेवटी शेतकऱ्याच्या नफ्यावर परिणाम होतो.
याशिवाय तणांमुळे किडी व रोगांचा प्रादुर्भाव वाढण्याची शक्यता देखील असते. त्यामुळे योग्य वेळी आणि योग्य पद्धतीने तण नियंत्रण करणे आवश्यक आहे.
तणनाशकाचा अपेक्षित परिणाम का मिळत नाही?
अनेक वेळा तणनाशक चांगल्या दर्जाचे असतानाही अपेक्षित परिणाम दिसून येत नाही. त्यामागे काही सामान्य कारणे असू शकतात.
- तणांची वाढ जास्त झाल्यानंतर फवारणी करणे.
- तणे योग्य अवस्थेत नसताना औषधाची फवारणी करणे.
- प्रति एकर पाण्याचे प्रमाण कमी किंवा जास्त वापरणे.
- फवारणीची पद्धत योग्य नसणे.
- शिफारस केलेला डोस न पाळणे.
- हवामानाचा विचार न करता फवारणी करणे.
या चुका टाळल्यास तण नियंत्रण अधिक प्रभावी होऊ शकते.
तणे 2 ते 4 पानांच्या अवस्थेत फवारणी का महत्त्वाची?
तज्ज्ञांच्या मते, तणे लहान म्हणजेच 2 ते 4 पानांच्या अवस्थेत असताना त्यांच्यावर तणनाशकाचा प्रभाव अधिक चांगला दिसून येतो. या अवस्थेत तणांची वाढ कमी असल्याने तणनाशक प्रभावीपणे कार्य करू शकते.
तणे मोठी झाल्यानंतर फवारणी केल्यास नियंत्रणासाठी अधिक अडचणी निर्माण होऊ शकतात, तणांची कार्यशक्ती, प्रतिकार क्षमता वाढलेली असते, त्यामुळे अपेक्षित परिणाम कमी मिळू शकतो.
योग्य फवारणीसाठी कोणत्या गोष्टींकडे लक्ष द्यावे?
तण नियंत्रण प्रभावी होण्यासाठी खालील बाबी महत्त्वाच्या आहेत.
- शिफारस केलेल्या प्रमाणात पाण्याचा वापर करणे.
- योग्य दर्जाचे फवारणी यंत्र वापरणे.
- संपूर्ण शेतामध्ये एकसमान फवारणी करणे.
- सकाळी किंवा संध्याकाळी अनुकूल हवामानात फवारणी करणे.
- लेबलवरील सर्व सूचना काटेकोरपणे पाळणे.
VOSTRIX तणनाशकाची माहिती
VOSTRIX हे सोयाबीन आणि भुईमूग पिकासाठी विकसित करण्यात आलेले पोस्ट-इमर्जन्स (Post-emergence) तणनाशक आहे. यामध्ये Metamifop (ACCase Inhibitor – Group 1), Imazethapyr आणि Imazamox (ALS Inhibitors – Group 2) हे तीन सक्रिय घटक आहेत. या तिहेरी संयुगामुळे गवतवर्गीय, रुंद पानांची तसेच काही लव्हाळा (Sedge) प्रकारच्या तणांवर व्यापक (Broad-spectrum) नियंत्रण मिळण्यास मदत होते. Metamifop मुख्यतः गवतवर्गीय तणांवर प्रभावी कार्य करते, तर Imazethapyr आणि Imazamox हे रुंद पानांच्या व काही लव्हाळा वर्गातील तणांच्या वाढीस प्रतिबंध करतात. त्यामुळे वेगवेगळ्या प्रकारच्या तणांचे एकाच फवारणीत व्यवस्थापन करण्यास मदत होते.
VOSTRIX हे पानांद्वारे शोषले जाऊन (Foliar Absorption) वनस्पतीच्या वाढीच्या बिंदूपर्यंत (Meristematic Region) पोहोचते. Metamifop तणांमध्ये फॅटी अॅसिडच्या निर्मितीसाठी आवश्यक असलेल्या Acetyl-CoA Carboxylase (ACCase) या एन्झाइमला प्रतिबंध करते, त्यामुळे पेशींच्या पडद्याची निर्मिती थांबते आणि गवतवर्गीय तणांची वाढ खुंटते. तर Imazethapyr आणि Imazamox हे Acetolactate Synthase (ALS/AHAS) या एन्झाइमला रोखतात. हा एन्झाइम व्हॅलिन, ल्युसिन आणि आयसोल्युसिन यांसारख्या शाखायुक्त अमिनो आम्लांच्या (Branched-chain amino acids) निर्मितीसाठी आवश्यक असतो. या अमिनो आम्लांची निर्मिती बंद झाल्याने पेशी विभाजन थांबते, नवीन वाढ होत नाही आणि तणे हळूहळू सुकून नष्ट होतात.
यामध्ये खालील सक्रिय घटकांचा समावेश आहे.
- Metamifop
- Imazethapyr
- Imazamox
कंपनीच्या शिफारशीनुसार:
- प्रति एकर VOSTRIX – 400 मि.ली.
- अमोनियम सल्फेट – 250 ग्रॅम
- पाणी – 200 लिटर
तणे 2 ते 4 पानांच्या अवस्थेत असताना फवारणी करावी.
टीप: कोणतेही पीक संरक्षण उत्पादन वापरण्यापूर्वी लेबलवरील सूचना काळजीपूर्वक वाचा. शिफारस केलेला डोस, योग्य वेळ आणि योग्य फवारणी पद्धत पाळा. अंतिम निर्णय घेण्यापूर्वी आपल्या परिसरातील कृषी तज्ज्ञ किंवा कंपनीच्या अधिकृत प्रतिनिधीचा सल्ला घ्या.
व्हिडिओ पाहा: संपूर्ण माहिती एका ठिकाणी – VOSTRIX Herbicide
या विषयावर किसानवाणीने सविस्तर व्हिडिओ तयार केला आहे. त्यामध्ये:
- सोयाबीन आणि भुईमूगातील प्रमुख तणांची ओळख
- तण नियंत्रणात शेतकरी करतात त्या सामान्य चुका
- तणनाशकाचा परिणाम कमी होण्याची कारणे
- प्रभावी फवारणीसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
- VOSTRIX तणनाशकाचा योग्य वापर
🎥 खालील व्हिडिओ पाहून संपूर्ण माहिती जाणून घ्या.
👉 YouTube Video:
सोयाबीन आणि भुईमूग पिकामध्ये तणांचे वेळेवर व प्रभावी नियंत्रण केल्यास उत्पादन वाढविण्यास मदत होऊ शकते. मात्र त्यासाठी योग्य तणनाशकाची निवड, तणांची योग्य अवस्था, शिफारस केलेला डोस, पुरेसे पाणी आणि योग्य फवारणी तंत्र यांचे पालन करणे अत्यंत आवश्यक आहे.
अशाच वैज्ञानिक, विश्वासार्ह आणि शेतकऱ्यांसाठी उपयुक्त कृषी माहितीसाठी किसानवाणीला नियमित भेट देत राहा आणि आमचे YouTube व्हिडिओ अवश्य पाहा.