“बाजरीत भरघोस उत्पादन हवे? जाणून ‘घ्या’ योग्य खत व्यवस्थापन” | Bajra Farming Fertilizer Management

किसानवाणी : खरीप हंगामात बाजरी हे कोरडवाहू तसेच कमी पर्जन्यमान असलेल्या भागातील महत्त्वाचे पीक मानले जाते. कमी पाण्यातही चांगले उत्पादन देण्याची क्षमता असल्यामुळे शेतकरी मोठ्या प्रमाणावर बाजरीची लागवड करतात. मात्र, बाजरीचे अधिक व दर्जेदार उत्पादन मिळविण्यासाठी संतुलित खत (Bajra Farming Fertilizer Management) व्यवस्थापन करणे अत्यंत आवश्यक आहे. जमिनीतील अन्नद्रव्यांची उपलब्धता, पिकाची वाढ आणि उत्पादन क्षमता यांचा विचार करून खतांचा योग्य प्रमाणात वापर केल्यास उत्पादनात लक्षणीय वाढ होऊ शकते.

बाजरी पिकासाठी खत व्यवस्थापन करताना सर्वप्रथम जमिनीची तपासणी करून मृदा परीक्षणाच्या अहवालानुसार खतांची मात्रा निश्चित करावी. सामान्यतः मध्यम ते भारी जमिनीत प्रति हेक्टर ५ ते १० टन चांगले कुजलेले शेणखत किंवा कंपोस्ट खत पेरणीपूर्वी जमिनीत मिसळावे. यामुळे जमिनीची सुपीकता वाढते तसेच मातीची भौतिक रचना सुधारण्यास मदत होते.

बाजरीच्या पिकासाठी नत्र, स्फुरद आणि पालाश या प्रमुख अन्नद्रव्यांची आवश्यकता असते. सुधारित व संकरित वाणांसाठी साधारणतः प्रति हेक्टर ८० ते १०० किलो नत्र, ४० ते ५० किलो स्फुरद आणि ४० किलो पालाश देण्याची शिफारस केली जाते. पेरणीच्या वेळी संपूर्ण स्फुरद व पालाश तसेच नत्राची अर्धी मात्रा द्यावी. उर्वरित नत्राची मात्रा पिकाच्या वाढीच्या अवस्थेनुसार दोन हप्त्यांत द्यावी. पहिला हप्ता पेरणीनंतर सुमारे २० ते २५ दिवसांनी आणि दुसरा हप्ता ४० ते ४५ दिवसांनी दिल्यास पिकाची वाढ जोमदार होते.

बाजरीसाठी शिफारस केलेली खत मात्रा (प्रति हेक्टर) : Bajra Farming Fertilizer Management

सूक्ष्म अन्नद्रव्यांच्या कमतरतेमुळेही बाजरीच्या उत्पादनावर परिणाम होऊ शकतो. विशेषतः जस्त आणि गंधकाची कमतरता आढळल्यास शिफारशीनुसार त्यांचा वापर करावा. जस्त सल्फेट प्रति हेक्टर २५ किलो आणि गंधकयुक्त खतांचा वापर केल्यास पिकाची वाढ व दाण्यांची गुणवत्ता सुधारते.

पावसाच्या अनिश्चित परिस्थितीत खतांचा कार्यक्षम वापर करणे आवश्यक असते. खतांचा वापर करताना ते पेरणीच्या ओळीपासून योग्य अंतरावर देणे, तणनियंत्रण करणे आणि आवश्यकतेनुसार आंतरमशागत करणे गरजेचे आहे. तसेच सेंद्रिय आणि रासायनिक खतांचा संतुलित वापर केल्यास जमिनीची उत्पादकता टिकून राहण्यास मदत होते.

बाजरी पिकामध्ये योग्य खत व्यवस्थापन केल्यास पिकाची वाढ चांगली होते, कणसांची संख्या वाढते, दाणे भरघोस तयार होतात आणि एकूण उत्पादनात वाढ होते. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी मृदा परीक्षणावर आधारित आणि शिफारस केलेल्या प्रमाणात खतांचा वापर करून बाजरी पिकातून अधिक उत्पादन मिळवावे.