ग्रामीण भागात अनेक ठिकाणी जुने आणि वापरात नसलेले गोठे पडून असल्याचे चित्र दिसून येते. पशुपालन कमी होणे, शेती पद्धतीत बदल होणे किंवा आर्थिक कारणांमुळे अनेक शेतकऱ्यांचे जुने गोठे निष्क्रिय अवस्थेत आहेत. मात्र आता अशा जुन्या गोठ्यांचे कमी खर्चात आधुनिक आणि अधिक उत्पादन देणाऱ्या पोल्ट्री शेडमध्ये रूपांतर करून ग्रामीण भागात नवीन व्यवसाय संधी निर्माण करण्याचा पर्याय पुढे येत आहे. मोठ्या प्रमाणात नवीन बांधकाम करण्याऐवजी आधीपासून उपलब्ध असलेल्या ग्रामीण मालमत्तेचा योग्य वापर करून उत्पन्नाचे नवीन स्रोत निर्माण करता येऊ शकतात.
पोल्ट्री व्यवसाय (Poultry Farming) सुरू करताना सर्वात मोठा खर्च हा पायाभूत सुविधांवर होतो. नवीन शेड उभारण्यासाठी मोठी गुंतवणूक, बांधकाम साहित्य, जागेची तयारी आणि अतिरिक्त सुविधा निर्माण करण्यासाठी मोठे भांडवल आवश्यक असते. मात्र जुने गोठे आधुनिक पोल्ट्री शेडमध्ये रूपांतरित केल्यास हा खर्च मोठ्या प्रमाणात कमी होऊ शकतो.
या प्रक्रियेत मुख्य भर हा संरचनात्मक बदलांवर दिला जातो. गोठ्यांची उंची आवश्यकतेनुसार सुधारली जाते. पोल्ट्री उत्पादनासाठी योग्य वायुवीजन व्यवस्था तयार केली जाते. हवेचा योग्य प्रवाह, तापमान नियंत्रण आणि प्रकाश व्यवस्थापन यामुळे पक्ष्यांच्या आरोग्यावर सकारात्मक परिणाम होतो. योग्य वातावरण उपलब्ध झाल्यास उत्पादन क्षमता वाढण्यास मदत मिळते.
विशेषतः देशी कोंबडी / ब्लॅक ऑस्ट्रालॉर्पसारख्या अधिक उत्पादनक्षम कोंबड्यांच्या पालनासाठी अशा सुधारित शेड उपयुक्त ठरू शकतात. पारंपरिक पद्धतीपेक्षा कमी खर्चात अधिक कार्यक्षम सुविधा उभारता आल्यामुळे ग्रामीण भागातील नवउद्योजकांना व्यवसाय सुरू करण्यासाठी प्रोत्साहन मिळू शकते.
खालील तक्त्यामध्ये पारंपरिक नवीन बांधकाम आणि जुने गोठे रूपांतरित करण्यातील प्रमुख फरक समजून घेता येईल: Poultry Farming
| घटक | नवीन पोल्ट्री शेड बांधकाम | जुना गोठा रूपांतर मॉडेल |
|---|---|---|
| प्रारंभिक खर्च | जास्त | कमी |
| बांधकाम कालावधी | अधिक | तुलनेने कमी |
| उपलब्ध जागेचा वापर | नवीन जागा आवश्यक | विद्यमान जागेचा वापर |
| भांडवली गुंतवणूक | मोठी | नियंत्रित |
| ग्रामीण मालमत्तेचा वापर | मर्यादित | प्रभावी |
ग्रामीण भागात उपलब्ध असलेल्या निष्क्रिय मालमत्तेचे उत्पन्न देणाऱ्या व्यवसायात रूपांतर करण्याचा हा मार्ग आर्थिकदृष्ट्या महत्त्वाचा ठरू शकतो. कमी गुंतवणूक, उपलब्ध संसाधनांचा वापर आणि आधुनिक व्यवस्थापन यांचा योग्य समन्वय साधल्यास पोल्ट्री क्षेत्रामध्ये चांगल्या संधी निर्माण होऊ शकतात.
विशेष म्हणजे मोठ्या भांडवली गुंतवणुकीवर अवलंबून राहण्याऐवजी उपलब्ध साधनसंपत्तीचे नियोजनबद्ध पुनर्वापर अधिक फायदेशीर ठरू शकतो.