किसानवाणी : बाजरी हे भारतातील प्रमुख तृणधान्य पिकांपैकी एक असून कमी पर्जन्यमान, हलकी ते मध्यम जमीन आणि प्रतिकूल हवामानातही चांगले उत्पादन देण्याची क्षमता या पिकात आहे. त्यामुळे कोरडवाहू भागातील शेतकऱ्यांसाठी बाजरी हे अत्यंत महत्त्वाचे आणि विश्वासार्ह पीक मानले जाते. महाराष्ट्रासह देशातील अनेक राज्यांमध्ये खरीप हंगामात मोठ्या प्रमाणावर बाजरीची (Bajra Farming) लागवड केली जाते. बदलत्या हवामानाच्या पार्श्वभूमीवर कमी पाण्यात तग धरणारे पीक म्हणून बाजरीकडे विशेष लक्ष दिले जात आहे.
बाजरी लागवडीसाठी मध्यम ते हलकी, चांगला निचरा होणारी जमीन योग्य मानली जाते. साधारणपणे जून ते जुलै महिन्यात पावसाच्या सुरुवातीला पेरणी केली जाते. पेरणीपूर्वी जमिनीची योग्य मशागत करून शेणखत किंवा सेंद्रिय खतांचा वापर केल्यास पिकाची वाढ चांगली होते. सुधारित वाणांची निवड आणि योग्य अंतरावर पेरणी केल्यास उत्पादनात वाढ होते.
बाजरी पिकाला इतर अनेक पिकांच्या तुलनेत कमी पाण्याची गरज असते. त्यामुळे दुष्काळी परिस्थितीतही हे पीक तुलनेने चांगले उत्पादन देते. पिकाच्या सुरुवातीच्या अवस्थेत तण नियंत्रण करणे आवश्यक असते. तसेच वेळोवेळी पिकाची पाहणी करून रोग व किडींचे व्यवस्थापन केल्यास उत्पादनाचे नुकसान टाळता येते.
बाजरीमध्ये कार्बोहायड्रेट्स, प्रथिने, फायबर, लोह, कॅल्शियम आणि इतर पोषक घटक मुबलक प्रमाणात आढळतात. त्यामुळे आरोग्यदायी अन्नधान्य म्हणून बाजरीची मागणी वाढत आहे. ग्रामीण भागात भाकरी, खिचडी आणि विविध खाद्यपदार्थांसाठी बाजरीचा वापर केला जातो. तसेच शहरी भागातही पौष्टिक आहाराचा भाग म्हणून बाजरीपासून तयार होणाऱ्या उत्पादनांना चांगली मागणी मिळत आहे.
बाजरी लागवडीची प्रमुख माहिती : Bajra Farming
| घटक | माहिती |
|---|---|
| हंगाम | खरीप |
| पेरणी कालावधी | जून ते जुलै |
| जमीन | हलकी ते मध्यम, चांगला निचरा असलेली |
| पाण्याची गरज | कमी |
| प्रमुख उपयोग | भाकरी, खाद्यपदार्थ, पशुखाद्य |
| विशेषता | दुष्काळ सहनशील, कमी खर्चात उत्पादन |
शेतकऱ्यांनी स्थानिक हवामान, जमिनीचा प्रकार आणि कृषी विभागाच्या शिफारशी लक्षात घेऊन सुधारित तंत्रज्ञानाचा अवलंब केल्यास बाजरी लागवड अधिक फायदेशीर ठरू शकते. कमी खर्च, कमी पाण्याची गरज आणि वाढती बाजारपेठ यामुळे भविष्यात बाजरी हे शेतकऱ्यांसाठी अधिक उत्पन्न देणारे पीक म्हणून उदयास येण्याची शक्यता आहे.