किसानवाणी : महाराष्ट्र शासनाच्या महिला व बाल विकास विभागामार्फत राज्यातील मुलींच्या जन्माला प्रोत्साहन देणे, त्यांच्या शिक्षणाला आर्थिक आधार मिळवून देणे आणि बालविवाहास आळा घालणे या उद्देशाने राबविण्यात येणारी लेक लाडकी योजना (Lek Ladki Yojana 2026) ही राज्यातील महत्त्वाच्या योजनांपैकी एक आहे. या योजनेअंतर्गत पात्र मुलींना जन्मापासून ते १८ वर्षे पूर्ण होईपर्यंत विविध टप्प्यांमध्ये एकूण ₹1,01,000 इतकी आर्थिक मदत दिली जाते. ही मदत शासनाकडून अनुदान स्वरूपात दिली जात असल्याने लाभार्थ्यांना ती परत करण्याची आवश्यकता नसते.
अनेक कुटुंबांना या योजनेची माहिती नसल्यामुळे पात्र असूनही लाभ मिळत नाही. त्यामुळे मुलगी जन्माला आल्यानंतर किंवा पात्रता पूर्ण होताच वेळेत अर्ज करणे अत्यंत आवश्यक आहे. शासनाने ही योजना २०२३-२४ च्या अर्थसंकल्पात जाहीर केली असून, ३० ऑक्टोबर २०२३ रोजीच्या शासन निर्णयानुसार १ एप्रिल २०२३ पासून जन्मलेल्या मुलींसाठी ही योजना राज्यभर लागू करण्यात आली आहे. यापूर्वी अस्तित्वात असलेल्या “माझी कन्या भाग्यश्री (सुधारित)” योजनेच्या जागी ही नवीन योजना सुरू करण्यात आली.
योजनेअंतर्गत किती आर्थिक मदत मिळते? : Lek Ladki Yojana 2026
लेक लाडकी योजनेमध्ये मुलीच्या शिक्षणाच्या वेगवेगळ्या टप्प्यांवर शासनाकडून आर्थिक सहाय्य दिले जाते. त्यामुळे शिक्षणाचा खर्च उचलणे पालकांसाठी अधिक सोपे होते.
| टप्पा | आर्थिक मदत |
|---|---|
| मुलीच्या जन्मानंतर | ₹5,000 |
| इयत्ता पहिलीत प्रवेश | ₹6,000 |
| इयत्ता सहावीत प्रवेश | ₹7,000 |
| इयत्ता अकरावीत प्रवेश | ₹8,000 |
| १८ वर्षे पूर्ण झाल्यानंतर | ₹75,000 |
| एकूण | ₹1,01,000 |
यातील सर्वात मोठा हप्ता म्हणजे ₹75,000, जो मुलगी १८ वर्षांची झाल्यानंतर दिला जातो. ही रक्कम पुढील शिक्षण, कौशल्यविकास किंवा भविष्यातील आर्थिक गरजांसाठी उपयोगी ठरू शकते.
कोणाला मिळणार लाभ?
या योजनेचा लाभ राज्यातील आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल आणि पात्र कुटुंबांतील मुलींना दिला जातो. खालील मुली या योजनेसाठी पात्र ठरतात.
- १ एप्रिल २०२३ किंवा त्यानंतर जन्मलेल्या मुली.
- पिवळे किंवा केशरी शिधापत्रिका असलेल्या कुटुंबातील मुली.
- एका कुटुंबातील एक किंवा दोन मुलींना लाभ.
- कुटुंबात एक मुलगा आणि एक मुलगी असल्यास मुलीला लाभ.
- दुसऱ्या प्रसूतीत जुळ्या मुली जन्माला आल्यास दोघींनाही योजनेचा लाभ मिळू शकतो.
पात्रतेच्या अटी
योजनेचा लाभ घेण्यासाठी काही महत्त्वाच्या अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे.
- लाभार्थी कुटुंब महाराष्ट्राचे रहिवासी असावे.
- कुटुंबाकडे पिवळे किंवा केशरी रेशन कार्ड असणे आवश्यक आहे.
- कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ₹1 लाखांपेक्षा जास्त नसावे.
- लाभार्थीचे बँक खाते महाराष्ट्रात असावे.
- मुलीचा जन्म १ एप्रिल २०२३ नंतरचा असावा.
विशेष म्हणजे या योजनेतील वार्षिक उत्पन्नाची मर्यादा ₹1 लाख इतकीच आहे. त्यामुळे उत्पन्नाचा दाखला तयार करताना संबंधित माहितीची खात्री करून घेणे आवश्यक आहे.
आवश्यक कागदपत्रे
अर्ज करताना खालील कागदपत्रे सादर करावी लागतात.
- मुलीचा जन्म दाखला.
- वार्षिक उत्पन्नाचा दाखला.
- पिवळे किंवा केशरी रेशन कार्ड.
- मुलगी व पालकांचे आधार कार्ड.
- बँक पासबुकच्या पहिल्या पानाची प्रत.
- मतदान ओळखपत्र (अंतिम लाभासाठी).
- शाळेचा बोनाफाईड दाखला.
- आवश्यक असल्यास कुटुंब नियोजन प्रमाणपत्र.
मुलगी जन्मल्यानंतर पहिल्या टप्प्यात अर्ज करताना आधार कार्डाची अट काही प्रमाणात शिथिल असल्यामुळे सुरुवातीचा अर्ज लवकर करता येतो.
लाभ कसा मिळतो?
योजनेतील सर्व रक्कम DBT (Direct Benefit Transfer) पद्धतीने थेट लाभार्थीच्या बँक खात्यात जमा केली जाते. यासाठी मुलगी आणि तिच्या आईचे संयुक्त बँक खाते असणे आवश्यक आहे. आई हयात नसल्यास मुलगी आणि वडिलांचे संयुक्त खाते ग्राह्य धरले जाते.
अर्ज स्वीकारल्यानंतर अंगणवाडी सेविका सर्व कागदपत्रांची पडताळणी करून अर्ज ऑनलाइन पोर्टलवर अपलोड करतात. त्यानंतर बाल विकास प्रकल्प अधिकारी आणि जिल्हा कार्यक्रम अधिकारी यांच्या मंजुरीनंतर लाभ मंजूर केला जातो. नियमानुसार ही प्रक्रिया साधारण दोन महिन्यांत पूर्ण होणे अपेक्षित आहे.
महत्त्वाच्या अटी
योजनेचा लाभ घेताना काही अतिरिक्त अटींचे पालन करणे आवश्यक आहे.
- पहिल्या अपत्याच्या तिसऱ्या हप्त्यासाठी आणि दुसऱ्या अपत्याच्या दुसऱ्या हप्त्यासाठी कुटुंब नियोजन प्रमाणपत्र आवश्यक आहे.
- दुसऱ्या प्रसूतीत जुळ्या मुली झाल्यास लाभ मिळतो, मात्र त्यानंतर कुटुंब नियोजन शस्त्रक्रिया करणे आवश्यक आहे.
- अंतिम ₹75,000 मिळण्यासाठी मुलगी १८ वर्षांची आणि अविवाहित असणे आवश्यक आहे.
- प्रत्येक टप्प्यावर शिक्षण सुरू असल्याचा शाळेचा दाखला सादर करावा लागतो.
अर्ज कुठे आणि कसा करायचा?
अनेकांना या योजनेसाठी ऑनलाइन अर्ज करावा लागतो असा गैरसमज असतो. प्रत्यक्षात लेक लाडकी योजनेसाठी अर्ज ऑफलाइन पद्धतीने केला जातो.
अर्जाची प्रक्रिया पुढीलप्रमाणे आहे.
- मुलीच्या जन्माची स्थानिक स्वराज्य संस्थेकडे नोंदणी करून जन्म दाखला मिळवावा.
- सर्व आवश्यक कागदपत्रांसह विहित नमुन्यातील अर्ज गावातील किंवा परिसरातील अंगणवाडी केंद्रात जमा करावा.
- अर्ज जमा केल्यानंतर पोहोच पावती घ्यावी.
- अंगणवाडी सेविका अर्ज पोर्टलवर अपलोड करून पुढील मंजुरी प्रक्रिया सुरू करतात.
निष्कर्ष
लेक लाडकी योजना २०२६ ही राज्यातील मुलींच्या शिक्षणाला आणि आर्थिक सुरक्षिततेला बळ देणारी महत्त्वाची योजना आहे. जन्मापासून ते १८ वर्षे पूर्ण होईपर्यंत टप्प्याटप्प्याने एकूण ₹1,01,000 इतकी आर्थिक मदत मिळत असल्यामुळे पात्र कुटुंबांनी या योजनेचा लाभ वेळेत घ्यावा. आवश्यक कागदपत्रे तयार ठेवून जवळच्या अंगणवाडी केंद्रामध्ये अर्ज केल्यास शासनाच्या या महत्त्वपूर्ण योजनेचा लाभ मिळू शकतो.
Lek Ladki Yojana 2026: महत्त्वाच्या लिंक्स
| अधिकृत वेबसाइट (महिला व बाल विकास विभाग) | इथे क्लिक करा |
| शासन निर्णय (GR) — ३० ऑक्टोबर २०२३ | इथे क्लिक करा |