तुती रोप नर्सरी; रेशीम शेतीच्या यशाची पहिली पायरी |Mulberry Nursery

किसानवाणी : रेशीम उद्योगासाठी तुती हे अत्यंत महत्त्वाचे पीक मानले जाते. रेशीम किड्यांच्या संगोपनासाठी आवश्यक असलेला मुख्य खाद्य स्रोत म्हणजे तुतीची पाने. त्यामुळे दर्जेदार आणि निरोगी तुती लागवडीसाठी चांगल्या गुणवत्तेची रोपे उपलब्ध असणे गरजेचे असते. यासाठी तुती रोप नर्सरीचे (Mulberry Nursery) महत्त्व विशेष आहे. योग्य पद्धतीने उभारलेली नर्सरी शेतकऱ्यांना कमी खर्चात दर्जेदार रोपे उपलब्ध करून देते तसेच भविष्यातील उत्पादन वाढविण्यास मदत करते.

तुती नर्सरीसाठी प्रथम सुपीक, चांगला निचरा होणारी आणि सेंद्रिय पदार्थांनी समृद्ध जमीन निवडणे आवश्यक असते. जमिनीचा सामू (pH) साधारण 6.2 ते 7.5 दरम्यान असावा. नर्सरी क्षेत्रात पुरेशा प्रमाणात सूर्यप्रकाश मिळणे आवश्यक असून पाणी साचणार नाही याची काळजी घ्यावी. नर्सरीसाठी निवडलेली जागा रोगमुक्त आणि तणरहित असावी.

तुतीची रोपे प्रामुख्याने कलमे किंवा खोडाच्या काड्यांपासून तयार केली जातात. 8 ते 10 महिन्यांच्या निरोगी झाडांवरील पेन्सिलच्या जाडीच्या फांद्या निवडून 18 ते 22 सेंटीमीटर लांबीची कलमे तयार केली जातात. प्रत्येक कलमावर किमान तीन ते चार कळ्या असणे आवश्यक असते. ही कलमे तयार केलेल्या बेडमध्ये निश्चित अंतरावर लावली जातात.

तुती नर्सरीसाठी आवश्यक बाबी : Mulberry Nursery

नर्सरीमध्ये नियमित सिंचन करणे अत्यंत आवश्यक असते. उन्हाळ्यात मातीतील ओलावा टिकवून ठेवण्यासाठी आवश्यकतेनुसार पाणी द्यावे. तसेच तण नियंत्रण, रोग व किडींचे निरीक्षण आणि सेंद्रिय खतांचा वापर याकडे विशेष लक्ष द्यावे. रोपांच्या वाढीसाठी शेणखत, गांडूळखत किंवा कंपोस्ट खतांचा वापर फायदेशीर ठरतो.

साधारणपणे लागवडीनंतर तीन ते चार महिन्यांत रोपे शेतात पुनर्लागवडीसाठी तयार होतात. या काळात रोपांची उंची, मुळांची वाढ आणि एकूण आरोग्य यांचे निरीक्षण करणे आवश्यक असते. निरोगी, मजबूत आणि रोगमुक्त रोपे निवडून मुख्य शेतात लागवड केल्यास पुढील काळात तुती पानांचे उत्पादन चांगले मिळते.

रेशीम शेतीमध्ये यश मिळवण्यासाठी दर्जेदार तुती रोपांची उपलब्धता अत्यंत महत्त्वाची आहे. त्यामुळे तुती नर्सरी व्यवस्थापनाकडे वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून लक्ष दिल्यास शेतकरी कमी खर्चात उच्च दर्जाची रोपे तयार करू शकतात. यामुळे तुती लागवडीची उत्पादकता वाढण्याबरोबरच रेशीम उद्योगालाही बळकटी मिळू शकते.