किसानवाणी : एल निनोच्या प्रभावामुळे देशातील अनेक भागांमध्ये पावसाचे प्रमाण कमी होण्याची शक्यता असते. अशा परिस्थितीत खरीप हंगामातील पिकांची निवड करताना शेतकऱ्यांनी विशेष काळजी घेणे आवश्यक ठरते. विशेषतः उडीद पिकाची (El Nino Black Gram Urad Crop) लागवड करणाऱ्या शेतकऱ्यांसाठी योग्य वाणांची निवड उत्पादन वाढविण्यासाठी आणि हवामानातील अनिश्चिततेचा परिणाम कमी करण्यासाठी महत्त्वाची ठरते. कृषी तज्ज्ञांच्या मते, कमी पाऊस, दीर्घ कोरडे कालावधी आणि बदलत्या हवामानाच्या परिस्थितीत काही उडीद वाण अधिक चांगली कामगिरी करतात. त्यामुळे एल निनोच्या संभाव्य परिस्थितीत शेतकऱ्यांनी योग्य वाणांची निवड केल्यास उत्पादनात स्थिरता राखणे शक्य होऊ शकते.
तज्ज्ञांनी अशा परिस्थितीत लागवडीसाठी सहा प्रमुख उडीद वाणांची शिफारस केली आहे. यामध्ये टीयू-९४, टीएयू-१, पीकेव्हीयू-१५, बीडीयू-१, केयू-९६ आणि एलबीजी-७५२ या वाणांचा समावेश आहे. हे वाण तुलनेने कमी कालावधीत तयार होणारे असून कमी पावसाच्या परिस्थितीतही समाधानकारक उत्पादन देण्याची क्षमता ठेवतात. तसेच या वाणांमध्ये काही प्रमुख रोग आणि किडींविरोधात तुलनेने चांगली सहनशीलता आढळून येते.
टीयू-९४ हा वाण जलद वाढणारा आणि कमी कालावधीत परिपक्व होणारा मानला जातो. पावसातील खंड किंवा मर्यादित ओलाव्याच्या परिस्थितीतही हा वाण चांगली वाढ करतो. टीएयू-१ वाण देखील उत्पादनक्षम असून विविध हवामान परिस्थितींमध्ये चांगली कामगिरी केल्याचे दिसून आले आहे. पीकेव्हीयू-१५ हा वाण विशेषतः कोरडवाहू क्षेत्रातील शेतकऱ्यांसाठी उपयुक्त मानला जातो. कमी उपलब्ध पाण्यातही त्याचे उत्पादन टिकून राहते.
बीडीयू-१ आणि केयू-९६ हे वाण देखील कमी पावसाच्या भागांसाठी योग्य पर्याय समजले जातात. या वाणांची वाढ जोमदार असून उत्पादन क्षमता चांगली असल्याने शेतकऱ्यांना आर्थिकदृष्ट्या फायदा होऊ शकतो. एलबीजी-७५२ हा वाण रोगप्रतिकारक क्षमतेसाठी ओळखला जातो आणि हवामानातील बदलांना तुलनेने चांगला प्रतिसाद देतो.
कृषी तज्ज्ञांचे मत आहे की, एल निनोसारख्या परिस्थितीत केवळ योग्य वाणांची निवड करून चालणार नाही, तर वेळेवर पेरणी, संतुलित खत व्यवस्थापन, तण नियंत्रण आणि उपलब्ध ओलाव्याचे योग्य व्यवस्थापन यांनाही तितकेच महत्त्व आहे. शेतकऱ्यांनी स्थानिक कृषी विभाग किंवा कृषी विज्ञान केंद्रांच्या मार्गदर्शनानुसार वाणांची निवड केल्यास अधिक चांगले परिणाम मिळू शकतात.
यंदाच्या खरीप हंगामात एल निनोचा संभाव्य प्रभाव लक्षात घेता उडीद उत्पादक शेतकऱ्यांनी टीयू-९४, टीएयू-१, पीकेव्हीयू-१५, बीडीयू-१, केयू-९६ आणि एलबीजी-७५२ या वाणांचा विचार करावा, असे आवाहन कृषी तज्ज्ञांकडून करण्यात येत आहे. योग्य वाणांची निवड आणि शास्त्रीय पद्धतींचा अवलंब केल्यास प्रतिकूल हवामानातही उत्पादन टिकवून ठेवणे शक्य होणार आहे.