किसानवाणी : भारत आणि जपान यांनी स्वच्छ ऊर्जा, ग्रामीण विकास आणि शाश्वत कृषी व्यवस्थेला चालना देण्यासाठी महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलत ‘भारत-जपान कॉम्प्रेस्ड बायोगॅस (India Japan CBG Initiative) उपक्रमा’ची घोषणा केली आहे. जपानच्या पंतप्रधान सानाए ताकाइची यांनी गुरुवारी ‘भारत-जपान संयुक्त आर्थिक मंचा’ला संबोधित करताना या महत्त्वाकांक्षी उपक्रमाची माहिती दिली. या उपक्रमाअंतर्गत भारतातील शेण, भाताचा पेंढा, उसाचे अवशेष आणि इतर कृषी कचऱ्याचा उपयोग करून मोठ्या प्रमाणावर कॉम्प्रेस्ड बायोगॅस (CBG) निर्मिती केली जाणार आहे. या माध्यमातून ग्रामीण भागातील उपलब्ध नैसर्गिक संसाधनांचा प्रभावी वापर करून स्वच्छ ऊर्जा उत्पादनाला गती देण्याचा उद्देश आहे.
या उपक्रमाबाबत भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि जपानच्या पंतप्रधान सानाए ताकाइची यांच्यात सविस्तर चर्चा झाली असून, दोन्ही देशांनी या क्षेत्रात एकत्रितपणे काम करण्याबाबत सहमती दर्शविली आहे. विशेष म्हणजे, हा प्रकल्प सहकारी संस्थांच्या माध्यमातून राबविण्यात येणार असून, ग्रामीण भागातील शेतकरी आणि सहकारी संस्थांना या उपक्रमात महत्त्वाची भूमिका दिली जाणार आहे.
ताकाइची यांनी आपल्या भाषणात सांगितले की, भारतातील ग्रामीण भागात शेण, भाताचा पेंढा, उसाचे अवशेष तसेच इतर कृषी कचरा मोठ्या प्रमाणावर उपलब्ध असला तरी त्याचा पूर्ण क्षमतेने उपयोग होत नाही. या संसाधनांचे स्वच्छ ऊर्जेमध्ये रूपांतर केल्यास पर्यावरण संरक्षणाबरोबरच ग्रामीण अर्थव्यवस्थेलाही मोठी चालना मिळू शकते. त्यामुळे या नैसर्गिक संसाधनांचा शाश्वत वापर करण्यासाठी भारत आणि जपान यांनी संयुक्त उपक्रम सुरू करण्याचा निर्णय घेतला आहे.
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी ग्रामीण भागातील उपलब्ध संसाधनांचे मूल्यवर्धन करून त्यांचे ऊर्जेमध्ये रूपांतर करण्याचे व्हिजन मांडले आहे. सहकार क्षेत्राच्या बळावर हा उपक्रम यशस्वीपणे राबविता येईल, असा विश्वास दोन्ही देशांनी व्यक्त केला आहे. या सामायिक उद्दिष्टांच्या आधारे ‘भारत-जपान कॉम्प्रेस्ड बायोगॅस (CBG) उपक्रम’ सुरू करण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे.
या योजनेचे सर्वात महत्त्वाचे उद्दिष्ट म्हणजे २०३० पर्यंत भारतभर तब्बल १,००० बायोगॅस संयंत्रे (CBG प्लांट्स) उभारणे. या प्रकल्पांद्वारे मोठ्या प्रमाणावर स्वच्छ इंधनाची निर्मिती होईल. त्याचबरोबर कृषी कचऱ्याचे प्रभावी व्यवस्थापन होऊन पर्यावरणीय प्रदूषण कमी करण्यास मदत होईल. शेतकऱ्यांना अतिरिक्त उत्पन्नाचा स्रोत उपलब्ध होण्याबरोबरच ग्रामीण भागात रोजगारनिर्मितीलाही चालना मिळण्याची अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली आहे.
ताकाइची यांनी पुढे सांगितले की, या उपक्रमामुळे भारताच्या स्वच्छ ऊर्जा आणि ग्रामीण विकासाच्या उद्दिष्टांना मोठी गती मिळेल. तसेच, या प्रकल्पांतून तयार होणाऱ्या कॉम्प्रेस्ड बायोगॅसवर आधारित सुमारे २५ लाख सीएनजी वाहनांची बाजारपेठ विकसित करण्यासाठी भारत आणि जपान संयुक्तपणे प्रयत्न करणार आहेत. त्यामुळे पर्यावरणपूरक इंधनाचा वापर वाढण्यास मदत होईल आणि पारंपरिक इंधनावरील अवलंबित्व कमी होण्याची शक्यता आहे.
दोन्ही देशांच्या पंतप्रधानांच्या बैठकीनंतर या उपक्रमासंदर्भातील सामंजस्य करारावर (MoU) स्वाक्षरी करण्यात आली. या करारामुळे भारत आणि जपान यांच्यात स्वच्छ ऊर्जा, कृषी क्षेत्रातील तंत्रज्ञान, सहकार क्षेत्राचा विकास आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला चालना देण्यासाठी दीर्घकालीन सहकार्याचे नवे पर्व सुरू होणार असल्याचे मानले जात आहे.
भारत-जपान CBG उपक्रमाची प्रमुख वैशिष्ट्ये : India Japan CBG Initiative
| बाब | माहिती |
|---|---|
| उपक्रमाचे नाव | भारत-जपान कॉम्प्रेस्ड बायोगॅस (CBG) उपक्रम |
| घोषणा | जपानच्या पंतप्रधान सानाए ताकाइची |
| प्रमुख उद्दिष्ट | शेण व कृषी कचऱ्यापासून स्वच्छ ऊर्जा निर्मिती |
| अंमलबजावणी | सहकारी संस्थांच्या माध्यमातून |
| लक्ष्य | २०३० पर्यंत १,००० बायोगॅस प्लांट्स |
| कच्चा माल | शेण, भाताचा पेंढा, उसाचे अवशेष व इतर कृषी कचरा |
| अपेक्षित परिणाम | स्वच्छ ऊर्जा, ग्रामीण विकास, रोजगार आणि CNG वाहनांना इंधन पुरवठा |
| अतिरिक्त लक्ष्य | सुमारे २५ लाख CNG वाहनांसाठी बाजारपेठ विकसित करणे |