नोव्हेंबरमध्ये ‘एल निनो’चा सर्वाधिक प्रभाव; महाराष्ट्राच्या पावसाबाबत मोठा अंदाज | El Nino 2026 NOAA

किसानवाणी : प्रशांत महासागरातील ‘एल निनो’ची तीव्रता सातत्याने वाढत असून, येत्या नोव्हेंबर महिन्यात हा हवामानाचा प्रभाव सर्वोच्च पातळीवर पोहोचण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. अमेरिकेच्या हवामानशास्त्र विभागाच्या ‘नोआ’ (El Nino 2026 NOAA) अंतर्गत कार्यरत असलेल्या क्लायमेट प्रेडिक्शन सेंटर (CPC) ने प्रसिद्ध केलेल्या ताज्या अहवालात हा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे. या अहवालानुसार, यंदाचा ‘एल निनो’ पुढील वर्षीच्या वसंत ऋतूच्या प्रारंभी म्हणजेच मार्च २०२७ पर्यंत सक्रिय राहण्याची शक्यता असून, त्यानंतर त्याची तीव्रता हळूहळू कमी होण्याचा अंदाज आहे.

सीपीसीने ‘एल निनो’च्या सद्यस्थितीचा आढावा घेत पुढील नऊ महिन्यांसाठी हवामानाचा अंदाज प्रसिद्ध केला आहे. त्यानुसार विषुववृत्तीय प्रशांत महासागराच्या बहुतांश भागातील समुद्राच्या पृष्ठभागाचे तापमान सरासरीपेक्षा किमान १ अंश सेल्सिअसने अधिक नोंदवले जात आहे. विशेष म्हणजे पूर्व प्रशांत महासागरात हे तापमान सरासरीपेक्षा तब्बल २.७ अंश सेल्सिअसने जास्त असल्याचे निरीक्षण समोर आले आहे. समुद्राच्या तापमानातील ही वाढ ‘एल निनो’ अधिक प्रभावी होत असल्याचे स्पष्ट संकेत मानले जात आहेत.

अहवालात असेही नमूद करण्यात आले आहे की, मध्य आणि पूर्व प्रशांत महासागराच्या पृष्ठभागाखाली उबदार पाण्याचे प्रवाह अधिक मजबूत झाले आहेत. त्याचबरोबर जमिनीलगतच्या वातावरणात पश्चिमेकडून वाहणाऱ्या वाऱ्यांचा वेग वाढला असून, वातावरणाच्या वरच्या थरात पूर्वेकडून वाहणाऱ्या वाऱ्यांमध्येही वाढ झाली आहे. पूर्व प्रशांत महासागरात ढगांची निर्मिती आणि ऊर्ध्वगामी हवेचा प्रवाह वाढत असताना इंडोनेशियाच्या परिसरात ढगांची निर्मिती कमी झाली आहे. हवामानातील हे सर्व बदल एकत्रितपणे ‘एल निनो’ची तीव्रता वाढल्याचे दर्शवत आहेत.

सीपीसीच्या अंदाजानुसार ऑक्टोबर ते डिसेंबर २०२६ या कालावधीत ‘एल निनो’ अतितीव्र स्वरूप धारण करू शकतो. विशेषतः नोव्हेंबर महिन्यात समुद्राच्या पृष्ठभागाचे तापमान सरासरीपेक्षा २ ते २.५ अंश सेल्सिअसने अधिक राहण्याची शक्यता आहे. हीच ‘एल निनो’ची सर्वोच्च तीव्रता मानली जात आहे. मात्र, नोव्हेंबरनंतर विविध हवामान मॉडेल्समध्ये ‘एल निनो’ची तीव्रता हळूहळू कमी होण्याचे संकेत मिळत आहेत.

अहवालानुसार मार्च २०२७ पर्यंत ‘एल निनो’ सक्रिय राहण्याची शक्यता तब्बल ९७ टक्के आहे. त्या काळात ‘एल निनो’ची तीव्रता अतितीव्र न राहता मध्यम स्वरूपाची असण्याची शक्यता अधिक असल्याचेही सीपीसीने स्पष्ट केले आहे.

दरम्यान, महाराष्ट्रातील हवामानाबाबतही महत्त्वाचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे. सध्या मॉन्सूनचा पश्चिम-पूर्व कमी दाबाचा पट्टा त्याच्या नेहमीच्या स्थितीपेक्षा उत्तरेकडे सरकला आहे. तसेच मॅडन ज्युलियन ऑस्सिलेशन (MJO) हे ढगांचे क्षेत्र सध्या प्रशांत महासागरावर सक्रिय असल्यामुळे पुढील आठवडाभर राज्यात बहुतांश भागात कोरडे हवामान राहण्याची शक्यता आहे.

मात्र, बंगालच्या उपसागरात कमी दाबाचे क्षेत्र निर्माण होण्याची शक्यता हवामान मॉडेल्समधून व्यक्त करण्यात आली आहे. त्यामुळे २२ ते २४ जुलै दरम्यान कोकणासह विदर्भ, उत्तर महाराष्ट्र आणि मराठवाड्यातील काही भागांत पावसाची शक्यता निर्माण होऊ शकते. ग्लोबल फोरकास्टिंग सिस्टिम (GFS) मॉडेलने या कालावधीत काही भागांमध्ये पावसासाठी अनुकूल परिस्थिती तयार होण्याचा अंदाज व्यक्त केला आहे.

एल निनोबाबत महत्त्वाचे मुद्दे : El Nino 2026 NOAA