किसानवाणी : देशभरात जुलैच्या पहिल्या आठवड्यात मॉन्सूनने जोरदार हजेरी लावल्यामुळे खरीप पिकांच्या (Kharif Sowing India Agriculture) पेरण्यांना वेग मिळाला असला, तरीही यंदाच्या हंगामातील पेरणी अद्यापही गतवर्षीच्या तुलनेत लक्षणीयरीत्या कमी आहे. जूनअखेरीस खरीप पेरणीतील तूट सुमारे २१ टक्के होती. त्यानंतर झालेल्या पावसामुळे पेरणीला काही प्रमाणात गती मिळाली असली तरी १० जुलैअखेर ही तूट अजूनही सुमारे १६ टक्क्यांच्या आसपास कायम आहे. त्यामुळे यंदाच्या खरीप हंगामातील उत्पादनाबाबतची चिंता अद्यापही कायम असल्याचे चित्र आहे.
भारतीय हवामान विभागाने (IMD) दिलेल्या अंदाजानुसार, उत्तर-पश्चिम भारत, पश्चिम-मध्य भारत आणि दक्षिण भारतातील अनेक भागांमध्ये पुढील सहा ते सात दिवस पावसाची तीव्रता कमी राहण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे नुकतीच वेग घेतलेली खरीप पेरणी पुन्हा मंदावण्याची शक्यता कृषी क्षेत्रातून व्यक्त केली जात आहे.
केंद्रीय कृषी विभागाच्या आकडेवारीनुसार, १० जुलैअखेर देशातील खरीप पिकांची पेरणी एकूण ५.३१ कोटी हेक्टर क्षेत्रावर झाली आहे. गेल्या वर्षी याच कालावधीत ही पेरणी ६.३३ कोटी हेक्टरवर झाली होती. त्यामुळे यंदाचे पेरणी क्षेत्र अजूनही मागे असल्याचे स्पष्ट दिसून येत आहे.
भाताच्या पेरणीत मात्र काही प्रमाणात सुधारणा झाल्याचे दिसून येत आहे. जुलैच्या सुरुवातीला झालेल्या चांगल्या पावसामुळे भात लागवडीला गती मिळाली. १० जुलैपर्यंत देशात सुमारे १.१५ कोटी हेक्टर क्षेत्रावर भाताची पेरणी झाली असून, ती गतवर्षीच्या १.२६ कोटी हेक्टरच्या तुलनेत ८.७ टक्क्यांनी कमी आहे. तज्ज्ञांच्या मते, पुढील काही दिवसांत पाऊस अनुकूल राहिल्यास भात उत्पादनावर सकारात्मक परिणाम होण्याची शक्यता आहे.
मात्र, डाळवर्गीय पिके, तेलबिया आणि कापूस या महत्त्वाच्या पिकांच्या पेरणीतील घट ही चिंतेची बाब ठरत आहे. देशांतर्गत गरज भागविण्यासाठी भारताला डाळी आणि खाद्यतेलाच्या आयातीवर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून राहावे लागते. त्यामुळे या पिकांच्या पेरणीत झालेली घट भविष्यात उत्पादन आणि पुरवठ्यावर परिणाम करू शकते.
डाळींची पेरणी यंदा ५६.६३ लाख हेक्टरवर झाली असून, गेल्या वर्षी याच कालावधीत ती ७३.८५ लाख हेक्टरवर होती. म्हणजेच डाळींच्या पेरणीत सुमारे २३.३ टक्क्यांची घट झाली आहे. त्यामध्ये तुरीची पेरणी तब्बल ३० टक्क्यांनी घटून १९.५४ लाख हेक्टरवर आली आहे. मूगाची पेरणी २१.५२ लाख हेक्टर, तर उडीदाची पेरणी ९.३४ लाख हेक्टरवर झाली असून, या दोन्ही पिकांच्या क्षेत्रातही घट नोंदविण्यात आली आहे.
तेलबियांच्या बाबतीतही परिस्थिती समाधानकारक नाही. यंदा तेलबियांची पेरणी १.१८ कोटी हेक्टरवर झाली असून, गेल्या वर्षी हे क्षेत्र १.४९ कोटी हेक्टर होते. सोयाबीनची पेरणी १०७.७२ लाख हेक्टरवरून ९०.५१ लाख हेक्टरवर घसरली आहे. त्याचप्रमाणे भुईमुगाची लागवड ३५.४५ लाख हेक्टरवरून २३.४० लाख हेक्टरपर्यंत कमी झाली आहे.
कापूस लागवडीतही यंदा घट झाली असून, १० जुलैपर्यंत ७९.५४ लाख हेक्टरवर कापसाची लागवड झाली आहे. हे क्षेत्र गतवर्षीच्या तुलनेत १५.३ टक्क्यांनी कमी आहे. भरड धान्यांच्या पेरणीतही सुमारे २१ टक्क्यांची घट झाली असून, त्यांचे क्षेत्र ९८.६९ लाख हेक्टरवर आले आहे.
दुसरीकडे, ऊस लागवडीत किंचित वाढ झाली आहे. यंदा ऊसाचे क्षेत्र ५७.५८ लाख हेक्टरवर पोहोचले असून, ज्यूट आणि मेस्टा या पिकांची पेरणी पूर्ण झाल्याची माहिती केंद्रीय कृषी विभागाने दिली आहे.
१० जुलैअखेर प्रमुख खरीप पिकांची पेरणी : Kharif Sowing India Agriculture
| पीक | यंदाचे क्षेत्र | गतवर्षीचे क्षेत्र | बदल |
|---|---|---|---|
| एकूण खरीप पेरणी | 5.31 कोटी हे. | 6.33 कोटी हे. | -16% |
| भात | 1.15 कोटी हे. | 1.26 कोटी हे. | -8.7% |
| डाळी | 56.63 लाख हे. | 73.85 लाख हे. | -23.3% |
| तेलबिया | 1.18 कोटी हे. | 1.49 कोटी हे. | घट |
| सोयाबीन | 90.51 लाख हे. | 107.72 लाख हे. | घट |
| भुईमूग | 23.40 लाख हे. | 35.45 लाख हे. | घट |
| कापूस | 79.54 लाख हे. | — | -15.3% |
| भरड धान्ये | 98.69 लाख हे. | — | -21% |
| ऊस | 57.58 लाख हे. | किंचित कमी | वाढ |
दरम्यान, केंद्र सरकारने चालू खरीप हंगामासाठी १७६.१६ दशलक्ष टन अन्नधान्य उत्पादनाचे लक्ष्य निश्चित केले आहे. त्यामध्ये १२३.१५ दशलक्ष टन तांदूळ, ८.४ दशलक्ष टन कडधान्ये, ३१.०४ दशलक्ष टन मका आणि १३.५६ दशलक्ष टन भरड धान्य उत्पादनाचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे. तसेच तेलबिया उत्पादनाचे लक्ष्य २८.९२ दशलक्ष टन निश्चित करण्यात आले आहे.
मॉन्सून सक्रिय झाल्यानंतर देशातील जलसाठ्यात मात्र समाधानकारक सुधारणा झाली आहे. ९ जुलैअखेर देशातील १६६ प्रमुख धरणांमध्ये उपयुक्त पाणीसाठा एकूण क्षमतेच्या ३२.३८ टक्क्यांपर्यंत पोहोचला आहे. आठवडाभरापूर्वी हा साठा केवळ २६ टक्के होता. विशेष म्हणजे पश्चिम भारतातील ५३ प्रमुख धरणांमधील पाणीसाठा हा मागील दहा वर्षांच्या सरासरीपेक्षा ४८ टक्के अधिक असल्याचेही नमूद करण्यात आले आहे.
एकूणच, जुलैच्या सुरुवातीच्या पावसामुळे खरीप पेरणीला काही प्रमाणात चालना मिळाली असली तरी डाळी, तेलबिया आणि कापूस पिकांमधील मोठी तूट तसेच पुढील काही दिवस पावसाचा कमी होणारा जोर लक्षात घेता यंदाच्या खरीप हंगामावर हवामानाचा प्रभाव कायम राहण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.