किसानवाणी : शेतीमध्ये मशागत, पेरणी आणि कापणीसाठी विविध कृषी यंत्रांचा मोठ्या प्रमाणात वापर केला जातो. मात्र अनेक भागांतील शेतजमिनीत लहान-मोठ्या दगडांचे प्रमाण जास्त असल्यामुळे शेतकऱ्यांना अनेक अडचणींचा सामना करावा लागतो. शेतातील दगडांमुळे नांगर, रोटाव्हेटर, सीड ड्रील, प्लॅण्टर आणि हार्वेस्टर यांसारख्या कृषी यंत्रांचे (Agricultural Machinery) नुकसान होण्याची शक्यता वाढते. याशिवाय दगडांमुळे पिकांच्या मुळांच्या वाढीवरही विपरीत परिणाम होतो. त्यामुळे शेतातील दगड वेळीच काढून टाकणे अत्यंत आवश्यक ठरते. यासाठी ट्रॅक्टरचलित दगड वेचणी यंत्र हे एक प्रभावी आणि उपयुक्त साधन मानले जाते.
हे यंत्र शेतातील दगड गोळा करून जमीन समतल करण्यास मदत करते. त्यामुळे जमीन मशागतीसाठी अधिक योग्य बनते आणि पुढील शेतीकामे अधिक सुरळीतपणे करता येतात. दगड वेचणी यंत्र ट्रॅक्टरच्या सहाय्याने चालविले जाते. हे यंत्र कार्यक्षमतेने चालविण्यासाठी किमान ४५ ते ६० अश्वशक्ती क्षमतेचा ट्रॅक्टर आवश्यक असतो. विशेष बाब म्हणजे हे यंत्र १५ मिमी ते ३० सेंमी आकाराचे दगड सहजपणे गोळा करू शकते.
काम करताना यंत्र शेतातील माती आणि दगड उचलते. त्यानंतर विशेष यांत्रिक प्रक्रियेद्वारे माती आणि दगड वेगळे केले जातात. माती पुन्हा शेतात पडते, तर दगड एका स्वतंत्र टाकीत म्हणजेच हॉपरमध्ये जमा होतात. हॉपर भरल्यानंतर तेथील दगड हायड्रॉलिक प्रणालीच्या साहाय्याने निश्चित ठिकाणी रिकामे करता येतात. साधारणपणे केवळ दोन तासांत एका एकर क्षेत्रातील दगड गोळा करण्याची क्षमता या यंत्रामध्ये असल्याने शेतकऱ्यांचा वेळ, श्रम आणि खर्च मोठ्या प्रमाणात वाचतो.
यंत्राची रचना : Agricultural Machinery
दगड वेचणी यंत्रामध्ये विविध महत्त्वाचे घटक समाविष्ट असतात. हे सर्व घटक एकत्रितपणे कार्य करून दगड गोळा करण्याची प्रक्रिया प्रभावी बनवतात.
| घटक | कार्य |
|---|---|
| ड्रॉबार | यंत्र ट्रॅक्टरला जोडण्यासाठी |
| पीटीओ ड्राइव्ह शाफ्ट | ट्रॅक्टरकडून शक्ती पुरविण्यासाठी |
| चाळणी प्रणाली | माती व दगड वेगळे करण्यासाठी |
| कन्व्हेअर प्रणाली | माती व दगड वाहून नेण्यासाठी |
| हॉपर | गोळा केलेले दगड साठविण्यासाठी |
| हायड्रॉलिक प्रणाली | हॉपरमधील दगड रिकामे करण्यासाठी |
ड्रॉबारच्या साहाय्याने यंत्र ट्रॅक्टरला जोडले जाते. ट्रॅक्टर पुढे सरकत असताना पीटीओ शाफ्टद्वारे यंत्राला शक्ती मिळते आणि कन्व्हेअर तसेच चाळणी यंत्रणा कार्यरत होते. ही यंत्रणा माती आणि दगडांचे विभाजन करून दगड हॉपरमध्ये जमा करते.
विविध पिकांसाठी उपयुक्त
हे यंत्र पिकांच्या शेतांमध्ये, फळबागांमध्ये तसेच नवीन लागवडीसाठी जमीन तयार करताना मोठ्या प्रमाणात वापरले जाते. गहू, मका, सोयाबीन, कापूस आणि ऊस यांसारख्या पिकांच्या लागवडीपूर्वी जमिनीतील दगड काढण्यासाठी हे यंत्र अत्यंत उपयुक्त ठरते. तसेच फळबागांमध्ये मुळांच्या वाढीला अडथळा निर्माण करणारे दगड हटविण्यासाठीही याचा वापर केला जातो.
शेतातील दगड हाताने गोळा करण्यासाठी मोठ्या प्रमाणात मजूर आणि वेळ लागतो. परंतु दगड वेचणी यंत्राच्या वापरामुळे मानवी श्रमाची गरज कमी होते आणि खर्चातही बचत होते. परिणामी शेतातील सर्व कामे वेळेत पूर्ण होण्यास मदत होते. आधुनिक शेतीमध्ये उत्पादकता वाढविण्यासाठी आणि कृषी यंत्रांचे संरक्षण करण्यासाठी ट्रॅक्टरचलित दगड वेचणी यंत्र हे शेतकऱ्यांसाठी एक उपयुक्त आणि परिणामकारक पर्याय ठरत आहे.