किसानवाणी : चीनमधील किराणा क्षेत्रात ‘प्रायव्हेट लेबल’ अर्थात स्वतःच्या ब्रँडने विकल्या जाणाऱ्या उत्पादनांचा बाजार झपाट्याने विस्तारत असून, यामुळे पारंपरिक मोठ्या ब्रँड्ससमोर नवे आव्हान निर्माण झाले आहे. ग्राहकांच्या बदलत्या खरेदीच्या सवयी, परवडणाऱ्या किमतीत दर्जेदार उत्पादने मिळण्याची वाढती अपेक्षा आणि ई-कॉमर्स तसेच आधुनिक सुपरमार्केट साखळ्यांचा वाढता प्रभाव यामुळे चीनमध्ये या बाजाराचा वेगाने विकास होत आहे. अमेरिकेच्या कृषी विभागाच्या (USDA) परदेशी कृषी सेवा (Foreign Agricultural Service) अहवालानुसार, २०२५ मध्ये चीनमधील प्रायव्हेट लेबल किराणा उत्पादनांच्या बाजाराचे मूल्य सुमारे ५५ अब्ज अमेरिकी डॉलरपर्यंत पोहोचले असून, या क्षेत्राचा वार्षिक वाढीचा दर तब्बल १७ टक्के नोंदविण्यात आला आहे.
अहवालात पुढे नमूद करण्यात आले आहे की, सध्याचा वाढीचा वेग कायम राहिल्यास २०३० पर्यंत चीनमधील प्रायव्हेट लेबल किराणा बाजाराचे मूल्य ८० अब्ज अमेरिकी डॉलरपर्यंत पोहोचण्याची शक्यता आहे. हा वाढता कल चीनमधील किरकोळ व्यापार क्षेत्रात मोठा बदल घडवून आणत असून, पारंपरिक राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय ब्रँड्ससाठी स्पर्धा अधिक तीव्र होत आहे.
‘प्रायव्हेट लेबल’ म्हणजे अशी उत्पादने जी सुपरमार्केट, रिटेल चेन किंवा ई-कॉमर्स कंपन्या स्वतःच्या ब्रँड नावाने ग्राहकांना विकतात. मात्र ही उत्पादने प्रत्यक्षात स्वतंत्र किंवा तृतीय पक्ष (थर्ड पार्टी) उत्पादकांकडून तयार केली जातात. उत्पादनाची निर्मिती दुसरी कंपनी करत असली तरी त्यावर विक्रेत्याचा स्वतःचा ब्रँड असतो. त्यामुळे ग्राहकांना तुलनेने कमी किमतीत दर्जेदार पर्याय उपलब्ध होतात, तर विक्रेत्यांनाही अधिक नफा मिळविण्याची संधी मिळते.
यूएसडीएच्या अहवालानुसार, चीनच्या एकूण किराणा बाजारात प्रायव्हेट लेबल उत्पादनांचा सध्याचा वाटा केवळ ५ टक्के आहे. अमेरिका आणि युरोपमधील विकसित किरकोळ बाजारपेठांशी तुलना करता हे प्रमाण अद्याप कमी आहे. त्यामुळे आगामी काळात या क्षेत्रात मोठ्या प्रमाणावर वाढ होण्याची क्षमता असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
चीनमधील ग्राहकांच्या खरेदीच्या सवयींमध्येही लक्षणीय बदल होत असल्याचे अहवालात नमूद करण्यात आले आहे. सध्या सुमारे ४८ टक्के शहरी चिनी कुटुंबे प्रायव्हेट लेबल उत्पादने नियमितपणे खरेदी करतात. विशेषतः तरुण ग्राहक आणि शहरी मध्यमवर्गीय नागरिक या बाजाराच्या वाढीमागील प्रमुख घटक ठरत आहेत. हे ग्राहक आरोग्यदायी, ताज्या आणि परवडणाऱ्या किमतीतील अन्नपदार्थांना अधिक पसंती देत आहेत.
याशिवाय ग्राहकांचा प्रायव्हेट लेबल उत्पादनांवरील विश्वासही वाढताना दिसत आहे. अहवालानुसार, जवळपास ६० टक्के ग्राहक उच्च दर्जाची उत्पादने मिळत असतील तर त्यासाठी अधिक किंमत मोजण्यास तयार आहेत. तसेच निम्म्याहून अधिक ग्राहक प्रायव्हेट लेबल उत्पादनांची गुणवत्ता नामांकित आणि प्रस्थापित ब्रँड्सइतकीच असल्याचे मानतात. त्यामुळे या उत्पादनांची मागणी सातत्याने वाढत आहे.
चीनमधील या वेगाने वाढणाऱ्या बाजारामुळे भारतीय अन्नप्रक्रिया उद्योग आणि निर्यातदारांसाठीही नव्या संधी निर्माण होऊ शकतात. भारतातून मसाले, तांदूळ, डाळी, प्रक्रिया केलेले अन्नपदार्थ, स्नॅक्स आणि इतर कृषीआधारित उत्पादनांची निर्यात करणाऱ्या कंपन्यांना प्रायव्हेट लेबल उत्पादनांच्या माध्यमातून चीनच्या बाजारात प्रवेश मिळविण्याची संधी उपलब्ध होऊ शकते.
मात्र या क्षेत्रात भारतासमोर काही आव्हानेही आहेत. सध्या चीनच्या प्रायव्हेट लेबल बाजारात ऑस्ट्रेलिया आणि ब्राझीलसारख्या देशांचे वर्चस्व आहे. त्यामुळे भारतीय कंपन्यांनी गुणवत्ता, पुरवठा साखळी, अन्न सुरक्षा मानके आणि चिनी ग्राहकांच्या स्थानिक आवडीनिवडी लक्षात घेऊन उत्पादने विकसित करणे आवश्यक ठरणार आहे. स्थानिक बाजारपेठेच्या गरजेनुसार उत्पादनांमध्ये बदल केल्यास भारतीय निर्यातदारांना या वाढत्या बाजारपेठेत चांगल्या संधी उपलब्ध होऊ शकतात.
महत्त्वाचे आकडे : China Consumer Market
| बाब | माहिती |
|---|---|
| २०२५ मधील बाजारमूल्य | ५५ अब्ज अमेरिकी डॉलर |
| वार्षिक वाढ | १७% |
| २०३० पर्यंतचा अंदाजित बाजार | ८० अब्ज अमेरिकी डॉलर |
| चीनमधील सध्याचा बाजारहिस्सा | ५% |
| प्रायव्हेट लेबल खरेदी करणारी शहरी कुटुंबे | ४८% |
| उच्च गुणवत्तेसाठी अधिक किंमत देण्यास तयार ग्राहक | ६०% |
| प्रायव्हेट लेबलची गुणवत्ता मोठ्या ब्रँड्सइतकी असल्याचे मानणारे ग्राहक | सुमारे ५०% |