किसानवाणी : मोसंबी पिकामध्ये आंबिया बहर (Sweet Lime Ambia Bahar) हा अत्यंत महत्त्वाचा बहर मानला जातो. या काळात फुलधारणा चांगली होत असली तरी अनेक बागांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर फळगळ होत असल्याने शेतकऱ्यांचे उत्पादन आणि आर्थिक उत्पन्न दोन्ही कमी होते. फळगळ ही पूर्णपणे थांबविणे शक्य नसले तरी योग्य वेळी योग्य व्यवस्थापन केल्यास तिचे प्रमाण मोठ्या प्रमाणात कमी करता येते. यासाठी पाणी व्यवस्थापन, अन्नद्रव्यांचा समतोल पुरवठा, संजीवकांचा योग्य वापर, कीड-रोग नियंत्रण आणि हवामानानुसार बागेची निगा राखणे अत्यंत आवश्यक आहे.
मोसंबीमध्ये फळधारणेनंतर सुरुवातीच्या टप्प्यात नैसर्गिकरित्या काही प्रमाणात फळगळ होते. मात्र त्यापेक्षा जास्त प्रमाणात फळगळ होत असल्यास त्यामागे पाण्याचा ताण, पोषणाची कमतरता, तापमानातील अचानक बदल, जोरदार वारे, कीड-रोगांचा प्रादुर्भाव किंवा झाडावरील फळांचा जास्त भार ही प्रमुख कारणे असू शकतात. त्यामुळे प्रत्येक कारणाचा वेळीच विचार करून आवश्यक उपाययोजना करणे गरजेचे आहे.
बहरानंतर जमिनीतील ओलावा कायम राहील याची विशेष काळजी घ्यावी. दीर्घकाळ पाणी न देणे किंवा एकदम जास्त पाणी देणे या दोन्ही गोष्टी टाळाव्यात. ठिबक सिंचनाचा वापर करून नियमित आणि संतुलित पाणीपुरवठा केल्यास झाडांवर ताण येत नाही आणि फळगळ कमी होण्यास मदत होते. उन्हाळ्यात झाडांच्या बुंध्याभोवती सेंद्रिय आच्छादन (मल्चिंग) केल्यास जमिनीतील ओलावा टिकून राहतो.
झाडांना आवश्यक अन्नद्रव्यांचा संतुलित पुरवठा करणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. नत्र, स्फुरद आणि पालाश यांसोबतच कॅल्शियम, बोरॉन, झिंक आणि मॅग्नेशियम यांसारख्या सूक्ष्म अन्नद्रव्यांची कमतरता असल्यास फळांची वाढ मंदावते आणि फळगळ वाढते. त्यामुळे माती व पानांच्या परीक्षणाच्या आधारे खत व्यवस्थापन केल्यास अधिक चांगले परिणाम मिळतात.
फळधारणेनंतर शिफारशीनुसार संजीवकांची फवारणी केल्यास फळांची पकड मजबूत राहते. कोणत्याही संजीवकाचा किंवा वाढ नियंत्रकांचा वापर करताना कृषी तज्ज्ञांचा सल्ला घेऊनच शिफारशीत मात्रा आणि योग्य वेळ पाळणे आवश्यक आहे. अति प्रमाणात किंवा चुकीच्या वेळेला फवारणी केल्यास उलट परिणाम होऊ शकतो.
कीड आणि रोगांचा प्रादुर्भाव झाल्यास झाडांवर ताण निर्माण होतो आणि त्याचा थेट परिणाम फळधारणेवर होतो. विशेषतः पाने गुंडाळणारी अळी, रसशोषक किडी किंवा बुरशीजन्य रोग वेळेवर नियंत्रित न केल्यास फळगळ वाढू शकते. त्यामुळे बागेची नियमित पाहणी करून सुरुवातीच्या अवस्थेतच योग्य नियंत्रण करणे फायदेशीर ठरते.
झाडांवर एकाच वेळी अत्यधिक फळे राहिल्यास झाडाच्या अन्नद्रव्यांवर अतिरिक्त ताण येतो. अशा परिस्थितीत कमकुवत किंवा विकृत फळे काढून टाकल्यास उर्वरित फळांची वाढ चांगली होते आणि दर्जेदार उत्पादन मिळते. तसेच बागेत योग्य छाटणी करून सूर्यप्रकाश आणि हवेचा योग्य प्रवेश होईल याची काळजी घ्यावी.
वातावरणातील तापमानात अचानक होणारे बदल, उष्णतेच्या लाटा किंवा जोरदार वाऱ्यामुळेही फळगळ वाढू शकते. त्यामुळे शक्य असल्यास वाऱ्यापासून संरक्षणासाठी संरक्षक झाडे लावणे, तसेच उन्हाळ्यात नियमित पाणी व्यवस्थापन करणे आवश्यक आहे.
फळगळ कमी करण्यासाठी महत्त्वाच्या उपाययोजना : Sweet Lime Ambia Bahar
| उपाय | अपेक्षित फायदा |
|---|---|
| नियमित ठिबक सिंचन | झाडांवरील पाण्याचा ताण कमी होतो |
| संतुलित खत व्यवस्थापन | फळांची वाढ सुधारते |
| सूक्ष्म अन्नद्रव्यांची पूर्तता | फळगळ कमी होण्यास मदत |
| शिफारशीनुसार संजीवकांची फवारणी | फळांची पकड मजबूत राहते |
| कीड व रोगांचे वेळेवर नियंत्रण | झाड निरोगी राहते |
| मल्चिंगचा वापर | जमिनीतील ओलावा टिकतो |
| योग्य छाटणी | हवा व सूर्यप्रकाशाचा प्रवेश सुधारतो |
| हवामानानुसार व्यवस्थापन | ताण कमी होऊन उत्पादन वाढते |
आंबिया बहरातील मोसंबीमध्ये फळगळ कमी करण्यासाठी कोणताही एक उपाय पुरेसा ठरत नाही. पाणी, खत, सूक्ष्म अन्नद्रव्ये, कीड-रोग नियंत्रण आणि हवामानानुसार व्यवस्थापन या सर्व बाबींचा समन्वय साधणे आवश्यक असते. योग्य नियोजन आणि शिफारशीनुसार व्यवस्थापन केल्यास फळगळ लक्षणीयरीत्या कमी करता येते. परिणामी झाडांवर अधिक फळे टिकून राहतात, उत्पादनात वाढ होते आणि शेतकऱ्यांना अधिक आर्थिक लाभ मिळण्यास मदत होते.