किसानवाणी : हवामानातील बदलांमुळे उसामध्ये विविध विषाणूजन्य(Sugarcane Farming)रोगांचा प्रादुर्भाव वाढत असल्याचे दिसून येत आहे. या रोगांमुळे उसाच्या वाढीवर परिणाम होण्याबरोबरच ऊस आणि साखरेच्या उत्पादनातही घट होऊ शकते. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी पिकाची नियमित पाहणी करून रोगाची सुरुवातीची लक्षणे ओळखणे आणि वेळेत नियंत्रणाच्या उपाययोजना करणे गरजेचे आहे. उसामध्ये यलो लीफ, गवताळ वाढ आणि मोझेक हे महत्त्वाचे रोग असून, त्यांचा प्रसार प्रामुख्याने रोगग्रस्त बेणे आणि रसशोषक किडींद्वारे होतो.
यलो लीफ रोगाचा वाढता प्रादुर्भाव
उसामध्ये यलो लीफ रोगाचा प्रादुर्भाव विशेषतः को ८६०३२ या जातीवर तसेच इतर रुंद पाने असणाऱ्या जातींमध्ये झपाट्याने पसरत आहे. या रोगाची सुरुवात पानाच्या मध्यशिरेच्या खालच्या बाजूने पिवळेपणा दिसण्यापासून होते. त्यानंतर हा पिवळसरपणा मध्यशिरेपासून संपूर्ण पानावर पसरत जातो. काही वेळा पिवळसरपणा केवळ मध्यशिरेपुरता मर्यादित राहतो, तर काही वेळा मध्यशिरेच्या दोन्ही बाजूंना समांतर दोन ते तीन सेंटीमीटरपर्यंत पसरतो.
पक्व झालेल्या उसामध्ये ऑक्टोबर ते मार्च या कालावधीत या रोगाची लक्षणे अधिक स्पष्टपणे दिसून येतात. रोगाची तीव्रता वाढल्यास सर्व पाने पिवळी पडून वाळू लागतात आणि वाळलेल्या भागाचा आकार इंग्रजी ‘व्ही’ अक्षरासारखा दिसतो. पुढे रोगाचे प्रमाण वाढल्यास पाने हळूहळू वाळतात.
यलो लीफ रोगाचा प्रसार रोगग्रस्त बेणे लागवडीसाठी वापरल्यास होतो. याशिवाय मावा किडीदेखील या रोगाच्या दुय्यम प्रसारास कारणीभूत ठरते. मावा ऊसातील रस शोषताना रोगाचे विषाणू निरोगी झाडांमध्ये पोहोचवतो.
या रोगाचा प्रादुर्भाव कमी असल्यास लागवडीच्या उसाच्या वाढीवर फारसा परिणाम जाणवत नाही. मात्र खोडवा पिकावर त्याचा अधिक परिणाम होऊन उत्पादनात मोठी घट होऊ शकते. जास्त प्रादुर्भाव असलेल्या पिकात उसाची जाडी आणि उंची कमी होते. निरोगी आणि यलो लीफ रोगग्रस्त उसामध्ये कांड्यांची संख्या समान असली तरी कांड्यांच्या वजनात मोठी घट दिसून येते. रोगग्रस्त कांडी आखूड आणि वजनाने हलकी असते. उत्पादनात सरासरी 30 ते 50 टक्क्यांपर्यंत घट दिसून येऊ शकते.
गवताळ वाढ रोगाची लक्षणे
गवताळ वाढ हा रोग बेणे आणि किडीद्वारे पसरणाऱ्या फायटोप्लाझमा या अतिसूक्ष्म विषाणूमुळे होतो. को ४१९, कोसी ६७१, कोएम ०२६५ आणि को ८६०३२ या जातींमध्ये या रोगाचे प्रमाण जास्त आढळते.
या रोगाच्या सुरुवातीच्या काळात बेटामध्ये प्रमाणापेक्षा जास्त फुटवे दिसतात. त्यामुळे बेटाला गवताच्या ठोंबासारखे स्वरूप प्राप्त होते. रोगग्रस्त बेटामध्ये गाळण्यालायक ऊस तयार होत नाही. रोगट उसावरील पाने अरुंद आणि आखूड होतात. खोडवा पिकामध्ये रोगामुळे मोठ्या प्रमाणात बेटे पिवळी पडून मृत होऊ शकतात. या रोगाचा प्रसार मुख्यत्वे दूषित बेणे आणि किडीद्वारे होतो.
उसातील प्रमुख रोग, प्रसार आणि परिणाम : Sugarcane Farming
| रोग | प्रमुख लक्षणे | प्रसार | परिणाम |
|---|---|---|---|
| यलो लीफ | पानांची मध्यशीर व पाने पिवळी पडणे | रोगग्रस्त बेणे, मावा | उत्पादनात 30 ते 50 टक्के घट |
| गवताळ वाढ | जास्त फुटवे, गवताच्या ठोंबासारखे बेट, अरुंद पाने | दूषित बेणे, किडी | गाळण्यालायक ऊस तयार होत नाही |
| मोझेक | पानांवर अनियमित पिवळे-हिरवे ठिपके, क्लोरोसिस | मावा, दूषित बेणे | प्रकाशसंश्लेषण आणि वाढ कमी |
हेही वाचा : Weak Monsoon | महाराष्ट्रात आज कोकण, मध्य महाराष्ट्र, मराठवाड्यात पावसाची शक्यता; 13 जिल्ह्यांना येलो अलर्ट
‘Reel for Soil & Water Conservation’ स्पर्धा; १५ ते ३० वयोगटातील युवकांना संधी
गवताळ वाढ रोगाच्या नियंत्रणासाठी उगवण झाल्यानंतर नियमित पाहणी करणे आवश्यक आहे. रोगट बेटे मुळासहित काढून जाळून नष्ट करावीत. सामूहिक पद्धतीने रोगट बेटे निर्मूलनाचा कार्यक्रम राबविल्यास रोगाचे नियंत्रण करण्यास मदत होते. रसशोषण करणाऱ्या किडींच्या नियंत्रणासाठी इमिडाक्लोप्रिड ०.३ मिलि प्रति लिटर पाण्यात मिसळून दर पंधरा दिवसांच्या अंतराने फवारणी करण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे. रोगाचे प्रमाण 20 टक्क्यांपेक्षा जास्त असल्यास खोडवा घेऊ नये आणि पिकाची फेरपालट करावी, जेणेकरून पुढील पिकामध्ये रोगाचे प्रमाण कमी राहण्यास मदत होईल.
मोझेक रोगाचीही लक्षणे ओळखा
उसामध्ये मोझेक रोग शुगरकेन मोझेक व्हायरस, सोर्घम मोझेक व्हायरस आणि शुगरकेन स्ट्रीक व्हायरस यापैकी एखाद्या विषाणूमुळे किंवा या तिन्ही विषाणूंच्या संयुक्त संसर्गामुळे होऊ शकतो. या रोगामुळे हरितद्रव्याचे प्रमाण कमी होते. परिणामी प्रकाशसंश्लेषणाची प्रक्रिया कमी होऊन उसाची वाढ खुंटते.
मोझेक रोगाचा प्रसार मावा किडीद्वारे तसेच दूषित बेण्यामार्फत होतो. निरोगी पानांच्या तुलनेत बाधित पानांवर शिरांना समांतर अनेक अनियमित पिवळे आणि हिरवे ठिपके दिसतात. सूर्यप्रकाशाच्या दिशेने पाहिल्यास ही लक्षणे अधिक स्पष्ट दिसू शकतात. काही पानांवर बहुतांश भाग सामान्य हिरवा असतो आणि केवळ काही अरुंद फिकट पिवळ्या रेषा दिसतात. संपूर्ण पानावर क्लोरोसिस म्हणजे पिवळेपणा दिसू शकतो आणि रोगाची तीव्रता वाढल्यास पाने पांढरट-पिवळी होतात.
मोझेक रोगाच्या नियंत्रणासाठी रोगप्रतिकारक जातींची निवड करावी. लागवड तसेच खोडवा घेण्याचे नियोजन शास्त्रीय पद्धतीने करणे गरजेचे आहे. मावा किडीच्या नियंत्रणासाठी इमिडाक्लोप्रिड ०.३ मिलि प्रति लिटर पाण्यात मिसळून दर पंधरा दिवसांच्या अंतराने फवारणी करण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे.
उसामध्ये विषाणूजन्य रोगांचा प्रादुर्भाव वाढत असल्याने शेतकऱ्यांनी लागवडीसाठी निरोगी बेण्याची निवड करणे, पिकाची नियमित पाहणी करणे आणि रोगट झाडे किंवा बेटे वेळीच काढून नष्ट करणे महत्त्वाचे आहे. रोगाची लक्षणे सुरुवातीच्या टप्प्यात ओळखून योग्य उपाययोजना केल्यास रोगाचा प्रसार आणि उत्पादनातील संभाव्य घट कमी करण्यास मदत होऊ शकते.