ऊस पिकामध्ये हुमणी किडीचा प्रादुर्भाव(White Grub Control in Sugarcane)झाल्यास पिकाचे मोठ्या प्रमाणात नुकसान होऊ शकते. हुमणीच्या अळ्या सुरुवातीच्या अवस्थेत जमिनीतील कुजलेल्या सेंद्रिय पदार्थांवर किंवा जिवंत मुळांवर उपजीविका करतात. त्यानंतर दुसऱ्या आणि तिसऱ्या अवस्थेतील अळ्या ऊस तसेच इतर पिकांच्या मुळ्या कुरतडून खातात. मुळांचे नुकसान झाल्यामुळे पिकाची अन्नद्रव्ये आणि पाणी शोषून घेण्याची प्रक्रिया बाधित होते. परिणामी प्रादुर्भाव झालेला ऊस निस्तेज दिसू लागतो, पाने मरगळतात आणि हळूहळू पिवळी पडण्यास सुरुवात होते. प्रादुर्भाव तीव्र असल्यास साधारण 20 दिवसांच्या कालावधीत संपूर्ण ऊस वाळून काठीसारखा दिसू शकतो.
एका उसाच्या बेटाखाली जास्तीत जास्त 20 हुमणीच्या अळ्या आढळू शकतात. एका अळीमुळे एका उसाच्या बेटाचे नुकसान होण्यासाठी सुमारे तीन महिन्यांचा कालावधी लागू शकतो, तर दोन किंवा त्यापेक्षा जास्त अळ्या असल्यास त्या एका महिन्यात मुळ्या कुरतडून ऊस कोरडा करू शकतात. जमिनीखालील उसाच्या कांड्यांनाही अळी उपद्रव करते. प्रादुर्भाव झालेल्या उसाला हलका झटका दिल्यास तो सहजपणे जमिनीतून उपटून येतो. हुमणीची वर्षभरात एकच पिढी तयार होत असली तरी अळीची अवस्था दीर्घकाळ टिकते आणि ती पिकाच्या मुळांवर उपजीविका करत असल्याने पिकाचे मोठे नुकसान होऊ शकते.
हुमणीचा जीवनक्रम
हुमणी किडीचा जीवनक्रम अंडी, अळी, कोष आणि भुंगेरे या चार अवस्थांमधून पूर्ण होतो. मॉन्सूनच्या पहिल्या सरी पडल्यानंतर प्रौढ भुंगेरे संध्याकाळच्या वेळी जमिनीतून बाहेर येतात. हे भुंगेरे कडुनिंब, बाभूळ, बोर आदी झाडांची पाने खातात. त्यानंतर नर-मादींचे मिलन होते आणि मादी जमिनीमध्ये अंडी घालते.
अळीच्या तीन अवस्था असतात. पहिली अवस्था 25 ते 30 दिवसांची, दुसरी अवस्था 30 ते 45 दिवसांची, तर तिसरी अवस्था 140 ते 145 दिवसांची असते. तिसऱ्या अवस्थेतील पूर्ण वाढ झालेली अळी जमिनीत खोल जाते आणि त्यानंतर कोषावस्थेत प्रवेश करते. अशा प्रकारे हुमणीची एक पिढी पूर्ण होण्यासाठी साधारण एक वर्षाचा कालावधी लागतो.
हुमणीच्या जीवनक्रमातील अवस्था : White Grub Control in Sugarcane
| अवस्था | कालावधी |
|---|---|
| अळीची पहिली अवस्था | 25 ते 30 दिवस |
| अळीची दुसरी अवस्था | 30 ते 45 दिवस |
| अळीची तिसरी अवस्था | 140 ते 145 दिवस |
| एक पिढी पूर्ण होण्याचा कालावधी | सुमारे 1 वर्ष |
हेही वाचा : ‘Reel for Soil & Water Conservation’ स्पर्धा; १५ ते ३० वयोगटातील युवकांना संधी
Cotton Processing | कापूसटंचाईचा जिनिंग-प्रेसिंग उद्योगाला मोठा फटका; खानदेशातील अनेक कारखाने महिनाभर आधीच बंद
हुमणीचे एकात्मिक कीड नियंत्रण
हुमणीच्या नियंत्रणासाठी पारंपरिक, रासायनिक आणि जैविक अशा विविध पद्धतींचा वापर करता येतो. प्रौढ भुंगेरे जमिनीतून बाहेर पडल्यानंतर रात्रीच्या वेळी बाभूळ आणि कडुनिंबाच्या झाडांवर मोठ्या प्रमाणात जमा होतात. संध्याकाळी 7 ते 9 या वेळेत झाडांच्या फांद्या हलवून जमिनीवर पडलेले भुंगेरे गोळा करावेत. हे भुंगेरे ईपीएन 50 मिलि प्रति 10 लिटर पाणी या प्रमाणात मिसळलेल्या द्रावणात टाकावेत. याशिवाय भुंगेरे गोळा करण्यासाठी प्रकाश सापळ्यांचाही वापर करता येतो.
रासायनिक नियंत्रणासाठी कडुनिंब आणि बाभळीच्या झाडांवर इमिडाक्लोप्रिड 17.8 टक्के एस.एल. 0.3 मिलि प्रति लिटर पाण्यात मिसळून फवारणी केल्यास भुंगेऱ्यांचे नियंत्रण करता येते. तसेच शेणखत आणि कंपोस्ट खतामार्फत हुमणीची अंडी आणि अळ्या शेतात जाण्याची शक्यता असते. त्यासाठी एका बैलगाडी शेणखतात 1 किलो फिप्रोनील दाणेदार 0.3 जीआर मिसळून ते शेतात पसरावे.
मोठ्या उसामध्ये फिप्रोनील 40 टक्के अधिक इमिडाक्लोप्रिड 40 टक्के डब्ल्यूजी या संयुक्त कीटकनाशकाचा 500 ग्रॅम प्रति हेक्टरी 1000 लिटर पाण्यात मिसळून जमिनीत वापर करण्याची माहिती देण्यात आली आहे.
जैविक पद्धतीने हुमणीचे नियंत्रण
हुमणीच्या नियंत्रणासाठी परोपजीवी सूत्रकृमी म्हणजेच ईपीएनचा वापरही प्रभावी ठरू शकतो. हे जमिनीत आढळणारे सूत्रकृमी असून ते जमिनीतील हुमणीला शोधून तिच्या शरीरावरील छिद्रातून किंवा तोंडावाटे शरीरात प्रवेश करतात. त्यानंतर किडीला रोगग्रस्त करून तिच्या शरीरात वाढतात. मृत किडीच्या शरीरातून बाहेर पडल्यानंतर हे सूत्रकृमी जमिनीत दुसऱ्या हुमणीचा शोध घेऊन तिलाही रोगग्रस्त करतात.
ईपीएनचा वापर एकरी एक लिटर या प्रमाणात 400 लिटर पाण्यात मिसळून पिकाच्या मुळांशी वाफसा स्थितीत आळवणी केल्यास हुमणीचे प्रभावी नियंत्रण करता येते. ईपीएन हा हुमणीचा नैसर्गिक शत्रू असल्यामुळे जमिनीतील उपयुक्त जिवाणू, वातावरण, पिके तसेच मानवी आरोग्यावर विपरीत परिणाम होत नसल्याचे दिलेल्या माहितीत नमूद करण्यात आले आहे.
त्यामुळे ऊस पिकामध्ये हुमणीचा प्रादुर्भाव टाळण्यासाठी आणि झालेला प्रादुर्भाव कमी करण्यासाठी शेतकऱ्यांनी पिकाची नियमित पाहणी करणे, प्रौढ भुंगेरे वेळीच गोळा करणे, प्रकाश सापळ्यांचा वापर करणे तसेच आवश्यकतेनुसार रासायनिक आणि जैविक नियंत्रण पद्धतींचा अवलंब करणे महत्त्वाचे ठरते.