किसानवाणी : राज्यात बहुतांश भागात मान्सूनने जोरदार हजेरी लावल्यामुळे खरीप हंगामातील पेरण्यांना चांगला वेग आला आहे. अनेक भागांमध्ये कपाशीची लागवड (Cotton Farming Pre Emergence Herbicide) पूर्ण झाली असून काही ठिकाणी अद्याप लागवड सुरू आहे. पावसामुळे पिकांच्या वाढीस पोषक वातावरण निर्माण झाले असले, तरी त्याचबरोबर तणांचाही मोठ्या प्रमाणात प्रादुर्भाव होण्याची शक्यता वाढते. तणांमुळे पिकांशी अन्नद्रव्ये, पाणी आणि सूर्यप्रकाशासाठी स्पर्धा निर्माण होत असल्याने कपाशीच्या उत्पादनावर त्याचा थेट परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे लागवडीच्या सुरुवातीपासूनच तणांचे प्रभावी नियंत्रण करणे अत्यंत आवश्यक आहे.
कपाशीमध्ये तण नियंत्रणासाठी उगवणपूर्व (Pre-Emergence) आणि उगवणपश्चात (Post-Emergence) अशा दोन्ही प्रकारच्या तणनाशकांचा योग्य वेळेत वापर केल्यास तणांचा प्रादुर्भाव मोठ्या प्रमाणात कमी करता येतो.
उगवणपूर्व तणनाशकाचा वापर : Cotton Farming Pre Emergence Herbicide
ज्या शेतामध्ये नुकतीच कपाशीची लागवड झाली आहे, त्या ठिकाणी पेरणीनंतर ४८ ते ७२ तासांच्या आत उगवणपूर्व तणनाशकाची फवारणी करणे फायदेशीर ठरते. या अवस्थेत प्रामुख्याने पेंडीमेथिलीन या तणनाशकाचा वापर केला जातो. बाजारात हे दोन प्रकारांमध्ये उपलब्ध आहे.
| तणनाशक | शिफारस केलेले प्रमाण |
|---|---|
| पेंडीमेथिलीन ३०% | प्रति एकर १ लिटर, ४०० लिटर पाण्यात मिसळून फवारणी किंवा प्रति हेक्टर २.५ ते ३ लिटर |
| पेंडीमेथिलीन ३८.७% | प्रति एकर ७०० मि.ली. |
पाण्याचे प्रमाण कमी पडत असले तरी प्रति एकर तणनाशकाचे शिफारस केलेले प्रमाण कमी करू नये. योग्य प्रमाणात औषध वापरणे प्रभावी तण नियंत्रणासाठी महत्त्वाचे आहे.
उगवणपश्चात तणनाशकाचा वापर
अनेक शेतांमध्ये कपाशीची उगवण झालेली असते किंवा काही कारणास्तव उगवणपूर्व तणनाशकाची फवारणी करता आलेली नसते. अशा परिस्थितीत उगवणपश्चात तणनाशकांचा वापर करावा. मात्र, कोणत्या प्रकारचे तण आहेत यानुसार तणनाशकाची निवड करणे आवश्यक असते.
उभ्या पानांच्या म्हणजेच एकदल तणांच्या नियंत्रणासाठी क्विझेलोफॉप हे तणनाशक प्रभावी मानले जाते. तर गोल पानांच्या तणांसाठी पायरीथियोबॅक (PyriThiobac) वापरण्याची शिफारस केली जाते. प्रत्यक्षात बहुतांश शेतांमध्ये दोन्ही प्रकारची तणे एकाच वेळी आढळतात. त्यामुळे सध्या बाजारात या दोन्ही घटकांचे संयुक्त तणनाशक उपलब्ध आहे.
या मिश्रणामध्ये पायरीथियोबॅक सोडियम ६ टक्के आणि क्विझेलोफॉप इथाईल ४ टक्के हे घटक असतात. या तणनाशकाची प्रति एकर ४२५ मि.ली. मात्रा २०० लिटर पाण्यात मिसळून फवारणी करावी.
ही फवारणी लागवडीनंतर साधारणपणे १५ ते २१ दिवसांच्या कालावधीत करावी. तसेच तणांना २ ते ३ पाने आलेली असताना फवारणी केल्यास अधिक चांगला परिणाम मिळतो. जर तणांना २ ते ३ पाने १५ दिवसांपूर्वीच आली असतील, तरी त्या अवस्थेतही फवारणी करता येते.
खत व्यवस्थापन आणि इतर कामे
तण नियंत्रणाबरोबरच कपाशीच्या लागवडीवेळी शिफारस केलेला खतांचा बेसल डोस वेळेवर देणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. त्याचप्रमाणे लागवडीनंतर आंतरमशागत, निंदणी आणि विरळणीची कामे वेळेत पूर्ण केल्यास पिकाची वाढ अधिक चांगली होते आणि उत्पादन वाढण्यास मदत होते. योग्य वेळेत तणनाशकांचा वापर, संतुलित खत व्यवस्थापन आणि नियमित आंतरमशागत या सर्व बाबींचे नियोजन केल्यास कपाशी पिकात तणांचा प्रादुर्भाव कमी ठेवून अधिक उत्पादन मिळविणे शक्य होते.