एल निनोचा प्रभाव वाढणार! मार्च २०२७ पर्यंत टिकण्याची ९७% शक्यता; NOAA चा ताजा अंदाज | El Nino NOAA

किसानवाणी : अमेरिकेच्या नॅशनल ओशनिक अँड अॅटमॉस्फेरिक अॅडमिनिस्ट्रेशन (El Nino NOAA) अंतर्गत कार्यरत असलेल्या क्लायमेट प्रेडिक्शन सेंटर (CPC) ने एल निनोच्या स्थितीबाबत महत्त्वाचा अंदाज व्यक्त केला आहे. ‘ENSO: Recent Evolution, Current Status and Forecast’ या ताज्या अहवालानुसार, सध्या विकसित झालेली एल निनोची परिस्थिती येत्या काही महिन्यांत आणखी बळकट होण्याची शक्यता असून ती मार्च २०२७ पर्यंत कायम राहण्याची तब्बल ९७ टक्के शक्यता वर्तविण्यात आली आहे. यामुळे जगातील अनेक भागांबरोबरच भारतातील मान्सून, तापमान आणि कृषी क्षेत्रावरही त्याचा परिणाम होण्याची शक्यता हवामान तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे.

अहवालानुसार, ऑक्टोबर ते डिसेंबर २०२६ या कालावधीत तीव्र (Strong) एल निनो विकसित होण्याची ८१ टक्के शक्यता आहे. त्याचवेळी अतितीव्र एल निनो विकसित होण्याऐवजी तुलनेने कमकुवत एल निनो राहण्याची शक्यता सुमारे २० टक्के असल्याचेही नमूद करण्यात आले आहे. त्यामुळे वर्षाच्या उत्तरार्धात प्रशांत महासागरातील तापमानातील बदल अधिक स्पष्टपणे दिसून येण्याची शक्यता आहे.

सीपीसीच्या निरीक्षणानुसार, एल निनोची परिस्थिती आता पूर्णपणे प्रस्थापित झाली आहे. विषुववृत्तीय मध्य आणि पूर्व प्रशांत महासागरातील समुद्रपृष्ठीय तापमान सरासरीपेक्षा जास्त नोंदवले गेले असून वातावरणातील बदलही एल निनोशी सुसंगत असल्याचे स्पष्ट झाले आहे.

यापूर्वी ऑगस्ट २०२५ ते फेब्रुवारी २०२६ या कालावधीत विषुववृत्तीय प्रशांत महासागरातील बहुतांश भागात समुद्रपृष्ठीय तापमान सरासरीपेक्षा कमी होते. मात्र एप्रिल २०२६ च्या मध्यापासून पूर्व-मध्य आणि पूर्व प्रशांत महासागरातील तापमानात सातत्याने वाढ होऊ लागली. गेल्या चार आठवड्यांत डेट लाईनपासून पूर्व प्रशांत महासागरापर्यंत समुद्रपृष्ठीय तापमान सरासरीपेक्षा जास्त नोंदवण्यात आले, तर डेट लाईनच्या पश्चिमेकडील भागात तापमान तुलनेने कमी राहिल्याचे निरीक्षण नोंदविण्यात आले आहे.

अहवालात हिंद महासागर आणि अटलांटिक महासागरातील परिस्थितीचाही उल्लेख करण्यात आला आहे. पूर्व विषुववृत्तीय अटलांटिक महासागरात समुद्रपृष्ठीय तापमान सरासरीपेक्षा कमी राहिले आहे. त्याउलट पश्चिम आणि पूर्व हिंद महासागरात तापमान सरासरीपेक्षा जास्त नोंदविण्यात आले आहे. तसेच डेट लाईनपासून पूर्व प्रशांत महासागरापर्यंत सकारात्मक तापमान विचलन अधिक बळकट झाले असून विषुववृत्ताच्या उत्तरेकडील पूर्व प्रशांत महासागरातही तापमान सातत्याने वाढत असल्याचे अहवालात नमूद करण्यात आले आहे.

समुद्राखालील तापमानातही महत्त्वाचे बदल दिसून आले आहेत. जुलै २०२५ ते डिसेंबर २०२५ या कालावधीत समुद्राखालील तापमान सरासरीपेक्षा कमी होते. मात्र डिसेंबर २०२५ च्या मध्यापासून सकारात्मक तापमान विचलन सुरू झाले आणि एप्रिल २०२६ अखेरपर्यंत त्यात सातत्याने वाढ झाली. एप्रिलच्या अखेरीपासून मेच्या अखेरपर्यंत ही तीव्रता काहीशी कमी झाली होती. मात्र मे २०२६ च्या अखेरीपासून पुन्हा समुद्राखालील तापमान वाढू लागले असून गेल्या दोन महिन्यांत विषुववृत्तीय प्रशांत महासागराच्या बहुतांश भागात समुद्राखालील तापमान सरासरीपेक्षा जास्त राहिले आहे.

सीपीसीने पृथ्वीवरून अवकाशात उत्सर्जित होणाऱ्या दीर्घतरंगीय उष्णता प्रारण (Outgoing Longwave Radiation – OLR) मधील बदलांचाही उल्लेख केला आहे. जून २०२६ पासून इंडोनेशिया परिसरात सकारात्मक OLR विचलन कायम असल्यामुळे त्या भागात ढगनिर्मिती आणि पर्जन्यमान कमी राहिल्याचे संकेत मिळाले आहेत. याउलट मध्य आणि पूर्व-मध्य विषुववृत्तीय प्रशांत महासागरात नकारात्मक OLR विचलन नोंदवले गेले असून तेथे ढगांची निर्मिती आणि पावसाचे प्रमाण वाढल्याचे निरीक्षण नोंदविण्यात आले आहे.

हेही वाचा : देशातील पहिले ‘गो-पर्यटन केंद्र’ होणार विकसित; देशी गोवंश संवर्धनाला मिळणार नवी दिशा | Indigenous Cattle

हवामान बदलामुळे वाढला विषारी सुरवंटांचा प्रादुर्भाव; युरोपात मानवी आरोग्य आणि जंगलांसमोर नवे संकट | Climate Change Oak Processionary Caterpillar

एल निनोबाबत NOAA च्या ताज्या अंदाजातील प्रमुख मुद्दे : El Nino NOAA

एनओएएच्या या ताज्या अंदाजानुसार, पुढील काही महिन्यांत एल निनोची तीव्रता आणखी वाढण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे जागतिक हवामानातील बदल अधिक स्पष्ट होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली असून भारतातील मान्सून, तापमानातील चढ-उतार आणि कृषी क्षेत्रावर त्याचे संभाव्य परिणाम काय होतात, याकडे आता हवामान तज्ज्ञांसह शेतकऱ्यांचेही लक्ष लागले आहे.