किसानवाणी : दोडका हे महाराष्ट्रासह देशातील अनेक भागांमध्ये घेतले जाणारे महत्त्वाचे भाजीपाला पीक (Ridge Gourd Farming) आहे. दोडक्याला बाजारात वर्षभर मागणी असते, त्यामुळे शेतकऱ्यांसाठी हे पीक आर्थिकदृष्ट्या फायदेशीर ठरू शकते. योग्य नियोजन, हवामान, खत व्यवस्थापन आणि रोग नियंत्रण याकडे लक्ष दिल्यास दोडका पिकातून चांगले उत्पादन मिळू शकते.
दोडका हे उष्ण आणि दमट हवामानात चांगले वाढणारे पीक आहे. साधारण 25 ते 35 अंश सेल्सिअस तापमान या पिकाच्या वाढीसाठी योग्य मानले जाते. हे पीक मध्यम ते हलक्या जमिनीत चांगले येते. पाण्याचा निचरा होणारी गाळाची किंवा मध्यम काळी जमीन दोडका लागवडीसाठी उपयुक्त असते. जमिनीचा सामू (pH) साधारण 6.0 ते 7.5 दरम्यान असल्यास पीक चांगले वाढते.
लागवडीपूर्वी शेताची खोल नांगरट करून जमीन भुसभुशीत करावी. शेणखत किंवा सेंद्रिय खत मिसळल्यास जमिनीची सुपीकता वाढते. दोडक्याची लागवड साधारण जून ते जुलै महिन्यात खरीप हंगामात केली जाते. तसेच उन्हाळी हंगामासाठी जानेवारी ते फेब्रुवारी महिन्यातही लागवड करता येते.
बियाण्यांची निवड करताना दर्जेदार आणि रोगमुक्त बियाणे वापरणे महत्त्वाचे आहे. साधारण एक एकर क्षेत्रासाठी 1.5 ते 2 किलो बियाणे पुरेसे ठरते. दोन ओळींमधील अंतर 2 ते 2.5 मीटर आणि दोन रोपांमधील अंतर 60 ते 90 सेंटीमीटर ठेवावे.
दोडका पिकासाठी आवश्यक बाबी : Ridge Gourd Farming
| घटक | माहिती |
|---|---|
| हवामान | उष्ण आणि दमट |
| तापमान | 25 ते 35 अंश सेल्सिअस |
| जमीन | मध्यम काळी, गाळाची, पाण्याचा निचरा होणारी |
| pH | 6.0 ते 7.5 |
| बियाणे प्रमाण | 1.5 ते 2 किलो प्रति एकर |
| लागवड हंगाम | जून-जुलै, जानेवारी-फेब्रुवारी |
| सिंचन | आवश्यकतेनुसार नियमित |
दोडका पिकासाठी संतुलित खत व्यवस्थापन अत्यंत महत्त्वाचे असते. शेणखतासोबत नत्र, स्फुरद आणि पालाश यांचा योग्य प्रमाणात वापर करावा. पीक वाढीच्या अवस्थेनुसार वरखते दिल्यास उत्पादनात वाढ होऊ शकते.
सिंचन व्यवस्थापनाकडे विशेष लक्ष देणे आवश्यक आहे. सुरुवातीच्या काळात कमी प्रमाणात पण नियमित पाणी द्यावे. फुलोरा आणि फळधारणेच्या काळात पाण्याची कमतरता होणार नाही याची काळजी घ्यावी. ठिबक सिंचन पद्धतीचा वापर केल्यास पाण्याची बचत होऊन उत्पादनातही सुधारणा होऊ शकते.
दोडका पिकावर मावा, फळमाशी, भुरी आणि करपा यांसारख्या किडी व रोगांचा प्रादुर्भाव होऊ शकतो. त्यामुळे वेळोवेळी पिकाची पाहणी करावी. रोग किंवा किडींची लक्षणे दिसल्यास कृषी तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने योग्य उपाययोजना करणे आवश्यक आहे.
दोडका लागवडीनंतर साधारण 50 ते 60 दिवसांत उत्पादन सुरू होते. फळे योग्य आकारात आल्यानंतर वेळेवर तोडणी करावी. नियमित तोडणी केल्यास नवीन फळधारणा वाढण्यास मदत होते.
बाजारातील सातत्यपूर्ण मागणी, तुलनेने कमी खर्च आणि योग्य व्यवस्थापनामुळे दोडका पीक हे शेतकऱ्यांसाठी चांगला आर्थिक पर्याय ठरू शकते. आधुनिक शेती तंत्रज्ञानाचा वापर करून आणि नियोजनबद्ध पद्धतीने लागवड केल्यास उत्पादनात वाढ करून अधिक नफा मिळवणे शक्य आहे.