महाराष्ट्रात जूनमध्ये ७८% पावसाची तूट; २५ जूननंतर मॉन्सून पुन्हा सक्रिय होणार? | Maharashtra Monsoon Climate Update

किसानवाणी : महाराष्ट्रात यंदाच्या जून महिन्यात मॉन्सूनने अपेक्षित वेग पकडलेला नसल्याने पावसाची मोठी तूट निर्माण झाली आहे. राज्यात आतापर्यंत सरासरीपेक्षा तब्बल ७८ टक्के कमी पाऊस झाला (Maharashtra Monsoon Climate Update) असून ८ जूनपासून मॉन्सूनची वाटचाल जवळपास ठप्प झाली आहे. भारतीय हवामान विभागाने दिलेल्या दोन आठवड्यांच्या अंदाजानुसार २५ जूननंतर मॉन्सून पुन्हा सक्रिय होण्यास पोषक वातावरण तयार होण्याची शक्यता आहे. त्यानंतर १ जुलैपर्यंत संपूर्ण महाराष्ट्र मॉन्सूनने व्यापण्याचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे. मात्र कोकण वगळता राज्यातील अनेक भागांत सरासरीपेक्षा कमी पाऊस राहण्याची शक्यता कायम आहे.

हवामान विभागाच्या माहितीनुसार २४ जूनपर्यंत मॉन्सूनचा जोर कमी राहण्याची शक्यता आहे. बंगालच्या उपसागरातील तसेच अरबी समुद्रातील वाऱ्यांच्या प्रवाहात तफावत निर्माण होत असल्याने विषुववृत्त ओलांडून भारताकडे येणारे मॉन्सूनचे वारे सामान्यपेक्षा कमजोर राहतील. याशिवाय गुजरात ते ओडिशा दरम्यान उच्च दाबाचा पट्टा तयार होण्याचे संकेत असून हिमालयाच्या पश्चिम भागात पश्चिमी चक्रवाताचा प्रभाव जाणवू शकतो. या सर्व वातावरणीय घडामोडींमुळे देशातील बहुतांश भागात पावसाचा जोर कमी राहण्याची शक्यता हवामान विभागाने व्यक्त केली आहे.

उत्तर बिहारपासून उत्तर बंगालच्या उपसागरापर्यंत द्रोणीय स्थिती तयार होण्याचा अंदाज असून आंध्र प्रदेशच्या किनारपट्टीपासून म्यानमारपर्यंत पूर्व आणि पश्चिमेकडून परस्परविरोधी वारे वाहण्याची शक्यता आहे. तसेच पूर्व-मध्य बंगालच्या उपसागरात आठवड्याच्या शेवटी चक्राकार वाऱ्यांची स्थिती निर्माण होऊ शकते. त्यामुळे दक्षिण आणि ईशान्य भारतातील काही भाग वगळता देशाच्या इतर भागात पाऊस सरासरीपेक्षा कमी राहण्याचा अंदाज आहे. महाराष्ट्रातही कोकणातील काही भागांमध्येच जोरदार सरींची शक्यता असून उर्वरित भागांत पावसाची प्रतीक्षा कायम राहू शकते.

देशभरातही जून महिन्यात पावसाची कमतरता दिसून आली आहे. १८ जूनपर्यंत देशात सरासरीपेक्षा ३८ टक्के कमी पाऊस झाला आहे. गुजरातमध्ये ७९ टक्के तर महाराष्ट्रात ७८ टक्के पावसाची तूट नोंदविण्यात आली आहे. छत्तीसगडमध्ये ६४ टक्के, झारखंडमध्ये ७० टक्के, मणिपूरमध्ये ६९ टक्के आणि मेघालयमध्ये ८६ टक्के कमी पाऊस झाला आहे. राजस्थान, हरियाना आणि लडाख या राज्यांमध्ये मात्र सरासरीपेक्षा जास्त पावसाची नोंद झाली आहे.

महाराष्ट्रातील परिस्थिती अधिक चिंताजनक मानली जात आहे. राज्यात सरासरीच्या केवळ २२ टक्के पाऊस झाला आहे. धाराशिव जिल्ह्यात सरासरीच्या ६२ टक्के पाऊस झाला असून तेथे ३८ टक्के तूट आहे. सांगली, सोलापूर, लातूर, बीड, चंद्रपूर आणि नागपूर जिल्ह्यांमध्येही पावसाची मोठी कमतरता नोंदविण्यात आली आहे. धुळे, नंदूरबार आणि ठाणे या जिल्ह्यांमध्ये तर अद्याप पावसाची नोंदच झालेली नसून १०० टक्के तूट दाखविण्यात आली आहे.

हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार २५ जून ते १ जुलै दरम्यान मॉन्सून पुन्हा सक्रिय होण्याची शक्यता आहे. या काळात सोमालिया भागातून येणारे बाष्पयुक्त वारे मजबूत होतील. अरबी समुद्रातून येणाऱ्या पश्चिमेकडील वाऱ्यांचा प्रभाव वाढेल. बिहारपासून उत्तर बंगालच्या उपसागरापर्यंत कमी दाबाचा पट्टा तयार होण्याची शक्यता असून मध्य अरबी समुद्रात चक्राकार वाऱ्यांची स्थिती निर्माण होऊ शकते. या वातावरणीय बदलांमुळे मॉन्सूनच्या प्रगतीस पोषक स्थिती निर्माण होणार असून राज्यातील काही भागांत चांगल्या पावसाची शक्यता आहे.

कोकणच्या किनारी भागात २५ जूननंतर जोरदार पावसाचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे. कर्नाटक, केरळ, रायलसीमा आणि तमिळनाडू या भागांतही सरासरी ते सरासरीपेक्षा अधिक पाऊस होण्याची शक्यता आहे. मात्र महाराष्ट्रातील बहुतांश भागांत पावसाचे प्रमाण सरासरीपेक्षा कमी राहू शकते.

दरम्यान, विषुववृत्तीय प्रशांत महासागरात ‘एल निनो’ सक्रिय झाला असून मॉन्सून हंगामात त्याची तीव्रता वाढण्याची शक्यता आहे. एल निनोची स्थिती भारतीय मॉन्सूनसाठी सहसा प्रतिकूल मानली जाते आणि त्यामुळे पावसाचे प्रमाण कमी राहण्याची शक्यता वाढते. दुसरीकडे हिंद महासागरातील इंडियन ओशन डायपोल (आयओडी) सध्या तटस्थ अवस्थेत असून संपूर्ण मॉन्सून हंगामात ही स्थिती कायम राहण्याचा अंदाज आहे.

मॅडन-ज्युलियन ऑसिलेशन (एमजेओ) सध्या फेज-२ मध्ये असून पुढील काही दिवसांत तो फेज-३, ४ आणि ५ मध्ये प्रवेश करण्याची शक्यता आहे. एमजेओच्या या अवस्था भारतातील पावसासाठी अनुकूल मानल्या जातात. त्यामुळे जूनच्या अखेरीस आणि जुलैच्या सुरुवातीला मॉन्सूनला काही प्रमाणात बळ मिळण्याची शक्यता हवामान विभागाने व्यक्त केली आहे.

राज्यात सध्या पावसाअभावी उष्णता आणि उकाडा कायम आहे. ब्रह्मपुरी येथे ४२.३ अंश सेल्सिअस, मालेगाव, अकोला आणि वर्धा येथे ४१ अंश सेल्सिअसपेक्षा अधिक तापमानाची नोंद झाली आहे. हवामान विभागाने यवतमाळ, नागपूर, भंडारा, गोंदिया आणि गडचिरोली जिल्ह्यांसाठी वादळी पावसाचा येलो अलर्ट जारी केला असून कोकण, मध्य महाराष्ट्र आणि विदर्भातील काही भागांत उष्ण व दमट हवामान राहण्याची शक्यता वर्तविली आहे.