किसानवाणी : राज्यात यंदा अनेक भागांमध्ये खरीप पिकांच्या पेरण्या पूर्ण झाल्यानंतर तण (Intercropping Herbicide) नियंत्रणासाठी शेतकऱ्यांची लगबग सुरू झाली आहे. यंदा एल निनोच्या प्रभावामुळे अनेक शेतकऱ्यांनी एकाच शेतात आंतरपिकांची लागवड करण्यास प्राधान्य दिले आहे. मात्र, आंतरपिकांमध्ये कोणते तणनाशक वापरावे, कोणत्या प्रमाणात वापरावे आणि फवारणीची योग्य वेळ कोणती, याबाबत अनेक शेतकऱ्यांच्या मनात संभ्रम निर्माण होतो. योग्य शिफारशीनुसार तणनाशकांचा वापर केल्यास तणांचे प्रभावी नियंत्रण करता येते आणि पिकांवर कोणताही विपरीत परिणाम होत नाही.
कपाशीमधील आंतरपिकांसाठी तणनाशकांची शिफारस
कपाशीसोबत सोयाबीन किंवा भूईमूग हे आंतरपीक घेतले असल्यास पेंडीमिथॅलिन 38.7 टक्के CS हे उगवणपूर्व तणनाशक वापरण्याची शिफारस करण्यात आली आहे. यासाठी प्रति एकर 700 मिली तणनाशक 200 लिटर पाण्यात मिसळून पेरणीनंतर 48 तासांच्या आत फवारणी करावी. या फवारणीमुळे गवतवर्गीय तसेच रुंद पानांच्या तणांचे प्रभावी नियंत्रण करता येते.
कापूस आणि तूर किंवा कापूस व सोयाबीन अशा आंतरपिकांमध्ये पेंडीमिथॅलिन 30 टक्के EC हे तणनाशक प्रति एकर 1300 मिली प्रमाणात 200 लिटर पाण्यात मिसळून पेरणीनंतर उगवणपूर्व अवस्थेत फवारावे.
कापूस, उडीद, सोयाबीन किंवा भूईमूग या आंतरपिकांमध्ये उगवणीनंतर 12 ते 15 दिवसांनी क्विझॅलोफॉप-पी-ईथाइल 5 टक्के EC हे तणनाशक 400 मिली प्रति 150 लिटर पाण्यात मिसळून फवारणी करावी. हे तणनाशक विशेषतः गवतवर्गीय तणांच्या नियंत्रणासाठी प्रभावी ठरते.
तूर आंतरपिकासाठी शिफारस
तूर आणि सोयाबीन या आंतरपिकामध्ये उगवणपूर्व अवस्थेत पेंडीमिथॅलिन 30 टक्के EC हे तणनाशक 1300 मिली प्रति 200 लिटर पाण्यात मिसळून फवारावे. यामुळे गवतवर्गीय आणि रुंद पानांच्या तणांचे नियंत्रण होते.
तसेच पेरणीनंतर 7 ते 14 दिवसांनी इमॅझिथापर 10 टक्के SL हे तणनाशक 400 मिली प्रति 150 लिटर पाण्यात मिसळून फवारणी करावी. हे तणनाशक केणा, दुधी आणि जंगली धान यांसारख्या तणांच्या नियंत्रणासाठी उपयुक्त मानले जाते.
जर कमी पावसाच्या परिस्थितीत तूरसोबत मूग किंवा उडीद हे आंतरपीक घेतले असेल, तर पेरणीनंतर 7 ते 14 दिवसांनी इमॅझिथापर 10 टक्के SL हे तणनाशक 300 मिली प्रति 150 लिटर पाण्यात मिसळून प्रति एकर फवारावे.
तूर, सोयाबीन आणि भूईमूग या आंतरपिकामध्ये पेरणीनंतर 15 ते 20 दिवसांनी, किंवा तण 2 ते 3 पानांच्या अवस्थेत असताना इमॅझिथापर 35 टक्के + इमॅझीमॉक्स 35 टक्के WG हे तणनाशक 40 ग्रॅम प्रति 150 लिटर पाण्यात मिसळून फवारावे. हे मिश्र तणनाशक केणा, दुधी आणि जंगली धान यांसारख्या तणांच्या व्यवस्थापनासाठी प्रभावी मानले जाते.
आंतरपिकांनुसार तणनाशकांची शिफारस : Intercropping Herbicide
| आंतरपीक | तणनाशक | प्रमाण (प्रति एकर) | फवारणीची वेळ |
|---|---|---|---|
| कपाशी + सोयाबीन / भूईमूग | पेंडीमिथॅलिन 38.7% CS | 700 मिली + 200 लिटर पाणी | पेरणीनंतर 48 तासांच्या आत |
| कापूस + तूर / सोयाबीन | पेंडीमिथॅलिन 30% EC | 1300 मिली + 200 लिटर पाणी | उगवणपूर्व |
| कापूस + उडीद / सोयाबीन / भूईमूग | क्विझॅलोफॉप-पी-ईथाइल 5% EC | 400 मिली + 150 लिटर पाणी | उगवणीनंतर 12 ते 15 दिवस |
| तूर + सोयाबीन | पेंडीमिथॅलिन 30% EC | 1300 मिली + 200 लिटर पाणी | उगवणपूर्व |
| तूर + सोयाबीन | इमॅझिथापर 10% SL | 400 मिली + 150 लिटर पाणी | पेरणीनंतर 7 ते 14 दिवस |
| तूर + मूग / उडीद | इमॅझिथापर 10% SL | 300 मिली + 150 लिटर पाणी | पेरणीनंतर 7 ते 14 दिवस |
| तूर + सोयाबीन / भूईमूग | इमॅझिथापर 35% + इमॅझीमॉक्स 35% WG | 40 ग्रॅम + 150 लिटर पाणी | पेरणीनंतर 15 ते 20 दिवस किंवा तण 2-3 पानांवर |
हे वाचा : एल निनोचा इशारा! महाराष्ट्रातील खरीप शेतीसमोर कोणती मोठी आव्हाने? | El Nino Maharashtra Monsoon
सोयाबीनची उगवण कमी का होते? जाणून घ्या वैज्ञानिक कारणे आणि प्रभावी उपाय | Soybean Germination
तणनाशक फवारताना घ्या ही काळजी
तणनाशकांची फवारणी करताना शिफारशीनुसार योग्य मात्रा वापरणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. फवारणी योग्य वेळेत केल्यासच अपेक्षित परिणाम मिळतात. तसेच फवारणी करताना हातमोजे, मास्क आणि सुरक्षात्मक चष्मा वापरणे आवश्यक आहे. फवारणीसाठी नेहमी स्वच्छ पाण्याचा वापर करावा आणि काम पूर्ण झाल्यानंतर फवारणीचा पंप स्वच्छ धुवून ठेवावा. योग्य तणनाशक, योग्य मात्रा आणि योग्य वेळ या तीन बाबींचे पालन केल्यास तणांचे प्रभावी नियंत्रण होऊन पिकांच्या उत्पादनात वाढ होण्यास मदत होऊ शकते.