होर्मूझमध्ये पुन्हा तणाव! खतांच्या दरवाढीची शक्यता; शेतकऱ्यांवर काय परिणाम होणार? | Strait of Hormuz

किसानवाणी : अमेरिका आणि इराण यांच्यातील वाढत्या तणावाचा परिणाम पुन्हा एकदा जागतिक व्यापारावर दिसू लागला असून, त्याचे पडसाद आता खत बाजारातही उमटू लागले आहेत. होर्मूझ (Strait of Hormuz) सामुद्रधुनीतील सागरी वाहतुकीत पुन्हा अडथळे निर्माण झाल्यामुळे युरिया, गंधक (सल्फर), स्फुरद (फॉस्फेट) आणि अमोनिया यांसारख्या खत उद्योगासाठी अत्यावश्यक कच्च्या मालाच्या पुरवठ्यावर अनिश्चिततेचे सावट निर्माण झाले आहे. परिणामी युरियाच्या किमती वाढू लागल्या असून, स्फुरद खतांच्या दरातही वाढ होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.

जागतिक कृषी बाजारातील घडामोडींवर लक्ष ठेवणाऱ्या कृषी बाजार माहिती प्रणाली (Agricultural Market Information System – AMIS) ने शुक्रवारी (11 जुलै) प्रसिद्ध केलेल्या ताज्या आढाव्यात ही माहिती दिली आहे. या अहवालानुसार, गेल्या महिन्यात होर्मूझ सामुद्रधुनीतील वाहतूक काही प्रमाणात सुरळीत झाल्यानंतर खत पुरवठ्यावरील ताण कमी झाला होता. मात्र जुलैच्या दुसऱ्या आठवड्यात अमेरिका-इराण तणाव पुन्हा वाढल्यामुळे जहाज वाहतुकीवर परिणाम होऊ लागला असून, जागतिक पुरवठा साखळीवर पुन्हा दबाव निर्माण झाला आहे.

अहवालात नमूद करण्यात आले आहे की, तणावाच्या काळात होर्मूझ परिसरात अडकून पडलेली युरिया, गंधक, स्फुरद आणि अमोनिया वाहून नेणारी बहुतांश मालवाहू जहाजे आता पुढील प्रवासाला निघाली आहेत. मात्र ही जहाजे पुन्हा आखाती प्रदेशात नियमितपणे परततील की नाही, याबाबत अजूनही अनिश्चितता कायम आहे. त्यामुळे आगामी काळात खतांच्या पुरवठ्यावर परिणाम होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.

विशेषतः स्फुरद खतांच्या बाबतीत परिस्थिती अधिक चिंताजनक असल्याचे एएमआयएसच्या अहवालात म्हटले आहे. सध्या स्फुरद खतांच्या उत्पादनाचा खर्च विक्रमी पातळीवर पोहोचला असून, त्यासाठी आवश्यक असलेल्या गंधकाच्या पुरवठ्यातही अडचणी कायम आहेत. त्यामुळे जागतिक बाजारात स्फुरद खतांचा पुरवठा मर्यादित राहण्याची शक्यता आहे. याच पार्श्वभूमीवर खत उत्पादन क्षेत्रातील प्रमुख कंपनी The Mosaic Company ने अमेरिका आणि ब्राझीलमधील स्फुरद खतांचे उत्पादन आणखी कमी करण्याचा निर्णय घेतला आहे. त्यामुळे जागतिक बाजारातील उपलब्धता आणखी कमी होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.

एएमआयएसच्या मते, जून महिन्यात खतांच्या दरामध्ये दिसून आलेली नरमाई दीर्घकाळ टिकण्याची शक्यता कमी आहे. होर्मूझ सामुद्रधुनीतील तणाव कायम राहिला आणि स्फुरद खतांच्या उत्पादन खर्चात वाढ सुरूच राहिली, तर भारतासारख्या आयातनिर्भर देशांना खरीप हंगामात खतांसाठी अधिक किंमत मोजावी लागू शकते. भारत मोठ्या प्रमाणावर खत आयातीवर अवलंबून असल्याने जागतिक बाजारातील अशा घडामोडींचा थेट परिणाम देशांतर्गत खतांच्या उपलब्धतेवर आणि किमतींवर होऊ शकतो.

दरम्यान, संभाव्य पुरवठा संकट टाळण्यासाठी काही देशांनी उपाययोजना सुरू केल्या आहेत. अमेरिकेने मोरोक्कोहून आयात होणाऱ्या काही स्फुरद खतांवरील आयात शुल्क तात्पुरते हटविण्याचा निर्णय घेतला आहे. याशिवाय देशांतर्गत खत उत्पादनाला चालना देण्यासाठी अमेरिकेच्या कृषी विभागाने ५० कोटी डॉलरच्या निधीची घोषणा केली आहे. या उपाययोजनांमुळे स्थानिक उत्पादन वाढविण्याचा आणि जागतिक पुरवठ्यावरील ताण कमी करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.

प्रमुख घडामोडी : Strait of Hormuz

जागतिक स्तरावरील भू-राजकीय तणावाचा परिणाम कृषी क्षेत्रावर किती व्यापक होऊ शकतो, याचे हे आणखी एक उदाहरण मानले जात आहे. आगामी काही आठवड्यांत होर्मूझ सामुद्रधुनीतील परिस्थिती कशी बदलते आणि खत पुरवठा कितपत सुरळीत होतो, यावर जागतिक खत बाजाराची दिशा अवलंबून राहणार आहे.