खरीपासाठी खतांचा पुरेसा साठा; युरिया-डीएपी उत्पादनातही मोठी वाढ, केंद्राचा दावा |Urea DAP Fertilizer Stock

किसानवाणी : खरीप हंगामात खतांचा तुटवडा निर्माण होऊ नये, यासाठी केंद्र सरकारने (Urea DAP Fertilizer Stock) खतांचा पुरेसा साठा उपलब्ध असल्याचा दावा केला आहे. एप्रिल ते सप्टेंबर या कालावधीत खरीप हंगामासाठी देशाची एकूण खतांची गरज ३८३.९० लाख टन इतकी असल्याचे सरकारने स्पष्ट केले आहे. त्यापैकी २ जुलैपर्यंत १६३.३५ लाख टन, म्हणजेच सुमारे ४३ टक्के खतांचा साठा उपलब्ध असल्याची माहिती देण्यात आली आहे. तसेच जुलै ते सप्टेंबर या काळात देशांतर्गत उत्पादनात वाढ होत असल्याने आणि आयातही नियोजनबद्ध पद्धतीने सुरू असल्यामुळे खरीप हंगामात खतांचा पुरवठा सुरळीत राहील, असा विश्वास केंद्र सरकारने व्यक्त केला आहे.

केंद्रीय रसायन व खतमंत्री जेपी नड्डा यांनी सांगितले की, पश्चिम आशियातील संघर्षामुळे जागतिक खत पुरवठा साखळीवर मोठा परिणाम झाला होता. या संघर्षामुळे वाहतूक खर्च वाढला, जहाजांच्या प्रवासात विलंब झाला आणि काही प्रमाणात पुरवठा व्यवस्थेवर दबाव निर्माण झाला. मात्र भारताने वेळेवर नियोजन, विविध देशांकडून खतांची आयात, देशांतर्गत उत्पादनात वाढ आणि पुरेसा साठा यामुळे शेतकऱ्यांना खतांचा तुटवडा जाणवू दिला नाही. सरकार शेतकऱ्यांच्या हिताचे संरक्षण करण्यासाठी आवश्यक ती सर्व पावले उचलत असून खरीप हंगामात देशभर खतांचा पुरवठा समाधानकारक राहील, असा पुनरुच्चारही त्यांनी केला.

सरकारने दिलेल्या आकडेवारीनुसार, २ जुलैपर्यंत देशात युरियाचा ६९.०८ लाख टन, डीएपीचा १६.६४ लाख टन, एमओपीचा ८.९० लाख टन, संमिश्र खतांचा ४५.६४ लाख टन आणि सिंगल सुपर फॉस्फेटचा २३.०९ लाख टन इतका साठा उपलब्ध आहे. या सर्व खतांचा मिळून एकूण साठा १६३.३५ लाख टन इतका झाला आहे. खरीप हंगामात जुलै, ऑगस्ट आणि सप्टेंबर या तीन महिन्यांत खतांची मागणी सर्वाधिक असते. त्यामुळे या कालावधीत कोणतीही अडचण निर्माण होऊ नये, यासाठी उत्पादन आणि आयात या दोन्हीवर विशेष भर देण्यात आल्याचे सरकारने सांगितले आहे.

२ जुलैपर्यंत उपलब्ध खतांचा साठा : Urea DAP Fertilizer Stock

केंद्र सरकारच्या माहितीनुसार, देशांतर्गत खत उत्पादनातही यंदा लक्षणीय वाढ झाली आहे. २०२६-२७ आर्थिक वर्षाच्या पहिल्या तिमाहीत, म्हणजे एप्रिल ते जून या कालावधीत युरियाचे उत्पादन ७१.५५ लाख टन झाले असून ते ६७.८६ लाख टनांच्या लक्ष्यापेक्षा ३.६९ लाख टनांनी अधिक आहे. त्याचप्रमाणे डीएपीचे उत्पादन ९.८४ लाख टन झाले असून ते ८.६१ लाख टनांच्या उद्दिष्टापेक्षा १.२३ लाख टनांनी जास्त आहे. याशिवाय संमिश्र खतांचे उत्पादन २०.७७ लाख टन, तर सिंगल सुपर फॉस्फेटचे उत्पादन १३.५० लाख टन झाले आहे. उत्पादनातील ही वाढ खरीप हंगामात खतांचा पुरवठा स्थिर ठेवण्यासाठी महत्त्वाची ठरणार असल्याचा दावा सरकारने केला आहे.

उत्पादनाची स्थिती

पश्चिम आशियातील युद्धामुळे काही दिवस खत उत्पादनावर परिणाम होण्याची शक्यता निर्माण झाली होती. अमेरिका आणि इस्रायलच्या इराणविरोधातील कारवाईनंतर नैसर्गिक वायूच्या पुरवठ्यावर परिणाम झाला आणि देशातील युरिया कारखान्यांना मिळणारा गॅस पुरवठा सुमारे ६५ टक्क्यांपर्यंत घसरला होता. मात्र आता परिस्थिती पूर्ववत झाली असून नैसर्गिक वायूचा पुरवठा पुन्हा १०० टक्के सुरू झाला आहे. त्यामुळे देशातील सर्व युरिया उत्पादन प्रकल्प पूर्ण क्षमतेने कार्यरत असल्याची माहिती अधिकाऱ्यांनी दिली आहे.

खतांच्या आयातीबाबतही केंद्र सरकारने सकारात्मक चित्र मांडले आहे. खत मंत्रालयाच्या माहितीनुसार, खत आणि कच्चा माल घेऊन येणाऱ्या २० जहाजांपैकी १५ जहाजांनी होर्मुझ सामुद्रधुनी सुरक्षितपणे पार केली असून ती नियोजित वेळेनुसार भारतीय बंदरांकडे येत आहेत. या जहाजांमधून ३.३२ लाख टन युरिया, २.५७ लाख टन डीएपी आणि १.११ लाख टन सल्फर भारतात येत आहे.

याशिवाय आणखी पाच जहाजे भारताच्या दिशेने येत असून त्यामध्ये ०.२५ लाख टन अमोनिया आणि ०.४५ लाख टन युरिया आहे. तसेच आणखी दोन युरिया आणि एक सल्फर जहाजावर माल चढविण्याचे काम सुरू असल्याचेही मंत्रालयाने स्पष्ट केले आहे.

सरकारने खतांच्या आयातीसाठी अनेक देशांशी समन्वय साधला आहे. युरियासाठी ओमान, मलेशिया, व्हिएतनाम, जॉर्जिया, नायजेरिया, रशिया, फिनलंड, इजिप्त, अल्जेरिया, तुर्की आणि नेदरलँड्स या देशांकडून पुरवठा केला जात आहे. तर डीएपी आणि संमिश्र खतांसाठी रशिया, मोरोक्को, इजिप्त, अमेरिका, जॉर्डन, दक्षिण कोरिया, ट्युनिशिया आणि सौदी अरेबिया येथून लाल समुद्र मार्गे आयात सुरू असल्याचे खत मंत्रालयाने सांगितले आहे.

एकूणच, वाढलेले देशांतर्गत उत्पादन, उपलब्ध साठा आणि नियोजनबद्ध आयात यामुळे खरीप हंगामात शेतकऱ्यांना खतांचा तुटवडा भासणार नसल्याचा दावा केंद्र सरकारने केला असून, आगामी महिन्यांतही पुरवठा सुरळीत ठेवण्यासाठी आवश्यक ती सर्व उपाययोजना सुरू असल्याचे स्पष्ट करण्यात आले आहे.