Monsoon update 2026: राज्यात दरवर्षीप्रमाणे यंदाही शेतकरी मान्सूनच्या प्रतीक्षेत आहेत. अनेक राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय हवामान संस्थांनी जूनच्या पहिल्या आठवड्यात महाराष्ट्रात मान्सून दाखल होईल, असे अंदाज वर्तवले होते. मात्र जूनचा दुसरा आठवडा संपत आला तरी मान्सूनची अपेक्षित प्रगती झाली नाही आणि बहुतांश अंदाज खोटे ठरले. अशा परिस्थितीत हवामान अभ्यासक पंजाबराव डख यांनी मात्र शेतकऱ्यांना दिलासा देणारा अंदाज व्यक्त केला आहे. त्यांनी यंदा एल निनोचा फारसा परिणाम होणार नसल्याचे सांगत राज्यात दुष्काळ पडणार नाही आणि २१ जूनपासून पेरणीयोग्य पाऊस सुरू होईल, असा दावा केला आहे.
मान्सून उशिरा आल्याने राज्यातील शेतकरी चिंतेत आहेत. नांगरणी, रोटाव्हेटर, बियाणे आणि खतांचे नियोजन पूर्ण करूनही पाऊस लांबल्याने खरीप हंगामाची सुरुवात रखडली आहे. दरम्यान, सुपर एल निनो सक्रिय झाल्याच्या चर्चेमुळे ही चिंता आणखी वाढली. यंदा उन्हाळ्यात तापमानाने अनेक विक्रम मोडले असून त्यामागे एल निनोचा प्रभाव असल्याचे हवामान तज्ज्ञांचे मत आहे.
भारतीय हवामान विभागाने (IMD) १६ मे रोजी मान्सून अंदमान-निकोबार बेटांवर दाखल झाल्याची घोषणा केली होती. त्यानंतर जूनच्या ७ ते ८ तारखेपर्यंत मान्सून महाराष्ट्रात पोहोचेल, असा अंदाज व्यक्त करण्यात आला होता. मात्र केरळमार्गे भारतात दाखल झालेला मान्सून कर्नाटक आणि तळ कोकणापर्यंत आल्यानंतर त्याची गती मंदावली.
हवामान अभ्यासकांच्या मते, गुजरात, राजस्थान आणि पाकिस्तानच्या भागातून येणाऱ्या उष्ण व कोरड्या वाऱ्यांमुळे महाराष्ट्रात कमी दाबाचा पट्टा तयार होऊ शकला नाही. तसेच अरबी समुद्रातील अँटीसायक्लोनिक परिस्थितीमुळे ढगांच्या हालचालींनाही अडथळा निर्माण झाला. त्यामुळे मान्सून पुढे सरकण्यास विलंब झाला. सध्या काही भागांत पडणारा पाऊस हा मान्सूनचा नसून पूर्वमान्सून किंवा अवकाळी स्वरूपाचा असल्याचेही सांगितले जात आहे.
दरम्यान, अमेरिकेतील नॉर्थ अमेरिकन मल्टी-मॉडेल एन्सेम्बल (NMME) आणि जपान मेटेरोलॉजिकल एजन्सी यांनी काही सकारात्मक संकेत दिले आहेत. त्यांच्या मते, जून महिना तुलनेने कोरडा जाऊ शकतो. मात्र जुलैच्या सुरुवातीपासून इंडियन ओशन डायपोल (IOD) सकारात्मक होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे अरबी समुद्रातून अधिक आर्द्रता मिळून जुलैपासून पावसाचा जोर वाढू शकतो. जूनमधील पावसाची तूट भरून निघण्याचीही शक्यता त्यांनी व्यक्त केली आहे.
पंजाबराव डख – यंदा एल निनो नाही, दुष्काळ नाही; २१ जूनपासून महाराष्ट्रात पेरणीयोग्य पाऊस!
याचवेळी हवामान अभ्यासक पंजाबराव डख यांनी शेतकऱ्यांना दिलासा देणारा अंदाज व्यक्त केला आहे. त्यांच्या मते, १४ ते १७ जूनदरम्यान राज्यात विखुरलेल्या स्वरूपात पाऊस पडत राहील. १८ जूनपासून वातावरणात बदल होण्यास सुरुवात होईल आणि पेरणीसाठी पूरक परिस्थिती निर्माण होईल. त्यानंतर २१ ते ३० जून या कालावधीत राज्यातील बहुतांश भागांत चांगला मोसमी पाऊस पडेल. याच कालावधीत राज्यातील सुमारे ७० ते ८० टक्के पेरण्या पूर्ण होतील, असा त्यांचा अंदाज आहे.
डख यांनी असेही म्हटले आहे की, काही भागांत पेरणी उशिरा झाल्यास शेतकऱ्यांनी घाबरून जाऊ नये. ७ ते १४ जुलै हा कालावधीही पेरणीसाठी अनुकूल राहू शकतो. यंदा पाऊस टप्प्याटप्प्याने वेगवेगळ्या भागांत पडेल. त्यामुळे राज्यातील सर्व भागांमध्ये एकाच वेळी पेरणी होईलच असे नाही. ज्या भागांत अद्याप पुरेसा पाऊस झालेला नाही, त्या भागांतील शेतकऱ्यांनी थोडी प्रतीक्षा करावी, असा सल्लाही त्यांनी दिला आहे.
पावसाळ्याबाबतचा दीर्घकालीन अंदाज व्यक्त करताना पंजाबराव डख यांनी जूनमध्ये पाऊस कमी राहील, जुलैमध्ये चांगला पाऊस होईल, ऑगस्टमध्ये काहीशी घट दिसेल, तर सप्टेंबर आणि ऑक्टोबर महिन्यांत परतीचा पाऊस प्रभावी ठरेल, असे म्हटले आहे. यंदा हिवाळा आणि उन्हाळा दोन्ही सुमारे १५ दिवस उशिरा आल्यामुळे पावसाळाही तितकाच उशिरा सुरू होत असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
एकीकडे जपान आणि अमेरिकेच्या हवामान संस्थांनी जुलैपासून चांगल्या पावसाचा अंदाज व्यक्त केला आहे, तर दुसरीकडे पंजाबराव डख यांनी जूनच्या शेवटच्या आठवड्यातच राज्यात पेरणीयोग्य पाऊस सुरू होईल, असा दावा केला आहे. मात्र दोन्ही अंदाजांमध्ये एक गोष्ट समान आहे, ती म्हणजे जून महिना नेहमीच्या तुलनेत अधिक कोरडा राहण्याची शक्यता. त्यामुळे सध्या शेतकऱ्यांची नजर आकाशाकडे लागली असून येत्या काही दिवसांत मान्सूनची पुढील वाटचाल आणि प्रत्यक्ष पावसाचे स्वरूप कसे राहते, यावर खरीप हंगामाचे भवितव्य अवलंबून असणार आहे.