किसानवाणी : राज्यात यंदा वेळेत पेरणी झालेल्या बहुतांश भागांमध्ये सोयाबीन पीक(Soybean Yellow Leaves)सध्या २० ते ३० दिवसांच्या वाढीच्या अवस्थेत आहे. मात्र मागील काही दिवसांपासून सुरू असलेल्या सततच्या पावसामुळे आणि ढगाळ वातावरणामुळे अनेक शेतकऱ्यांच्या सोयाबीन पिकामध्ये पाने पिवळी पडणे, वाढ खुंटणे, झाडांचा जोम कमी होणे अशा समस्या मोठ्या प्रमाणावर दिसून येत आहेत. अनेक शेतकरी या समस्येमुळे चिंतेत असून, तातडीने औषधांची फवारणी किंवा खतांचा वापर करण्याचा विचार करत आहेत. परंतु तज्ज्ञांच्या मते, कोणताही उपाय करण्यापूर्वी पिवळेपणामागील नेमके कारण ओळखणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
राजीव घावडे, मंगेश दांडगे आणि डॉ. प्रवीण पाटील यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, यंदा सतत पडणारा पाऊस आणि जमिनीत दीर्घकाळ राहणारा ओलावा ही या समस्येची प्रमुख कारणे ठरत आहेत. अतिपाण्यामुळे जमिनीतील मुळांना आवश्यक प्रमाणात प्राणवायू मिळत नाही. त्यामुळे मुळांची कार्यक्षमता कमी होते आणि झाडांना आवश्यक असलेले नत्र, गंधक आणि लोह यांसारख्या अन्नद्रव्यांचे शोषण व्यवस्थित होत नाही. परिणामी संपूर्ण पीक फिकट हिरवे किंवा पिवळसर दिसू लागते.
याशिवाय सततचे ढगाळ वातावरणही पिकावर परिणाम करत आहे. सूर्यप्रकाश कमी मिळाल्यामुळे प्रकाशसंश्लेषणाची प्रक्रिया मंदावते. त्यामुळे झाडांची वाढ कमी होते आणि पाने फिकट दिसू लागतात. अशा परिस्थितीत पिकाचा नैसर्गिक जोमही कमी झाल्याचे आढळते.
तज्ज्ञांच्या मते, यंदा विशेषतः लोह (Iron), गंधक (Sulphur) आणि जस्त (Zinc) या सूक्ष्म अन्नद्रव्यांच्या कमतरतेची शक्यता अधिक आहे. ही कमतरता निर्माण झाल्यास पानांचा रंग बदलतो आणि पिकाची वाढ मंदावते. त्यामुळे केवळ पिवळेपणा दिसत असल्याने खतांची अंधाधुंद फवारणी न करता कमतरतेचे नेमके निदान करणे आवश्यक आहे.
याचबरोबर रसशोषक किडींचाही प्रादुर्भाव वाढण्याची शक्यता आहे. पांढरी माशी, मावा आणि तुडतुडे या किडी पानांमधील रस शोषून घेतात. त्यामुळे पाने पिवळी पडतात आणि झाडांची वाढ खुंटते. या किडींच्या प्रादुर्भावामुळे पुढे विषाणूजन्य रोगांचा प्रसार होण्याचाही धोका वाढू शकतो. त्यामुळे पिकाची नियमित पाहणी करणे अत्यंत आवश्यक आहे.
तज्ज्ञांनी शेतकऱ्यांना कोणतीही उपाययोजना करण्यापूर्वी काही महत्त्वाच्या बाबी तपासण्याचा सल्ला दिला आहे. सर्वप्रथम संपूर्ण शेतामध्ये पिवळेपणा आहे की केवळ काही भागातच आहे, हे पाहावे. शेतामध्ये पाणी साचले आहे का, जुनी पाने पिवळी पडत आहेत की नवीन पाने, पानांवर हिरवे-पिवळे मोझॅक स्वरूपाचे डाग दिसत आहेत का, पांढरी माशी, मावा किंवा तुडतुडे यांचा प्रादुर्भाव आहे का, तसेच अलीकडे तणनाशकाची फवारणी केली आहे का, याची खात्री करावी.
पिवळेपणामागील संभाव्य कारणे : Soybean Yellow Leaves
| कारण | संभाव्य परिणाम |
|---|---|
| सततचा पाऊस व पाणी साचणे | मुळांना ऑक्सिजन कमी मिळतो, अन्नद्रव्यांचे शोषण घटते, पीक पिवळे पडते |
| ढगाळ वातावरण | प्रकाशसंश्लेषण कमी होते, वाढ मंदावते, पाने फिकट होतात |
| सूक्ष्म अन्नद्रव्यांची कमतरता | लोह, गंधक व जस्ताच्या कमतरतेमुळे पिवळेपणा वाढतो |
| रसशोषक किडी | पाने पिवळी पडतात, वाढ खुंटते, विषाणूजन्य रोगांचा धोका वाढतो |
हेही वाचा : MOIL Nagpur Bharti 2026 | सरकारी नोकरीची संधी! MOIL लिमिटेडमध्ये भरती प्रक्रिया सुरू; जाणून ‘घ्या’ सविस्तर माहिती
NLC India Limited Bharti 2026 | सरकारी कंपनीत नोकरीची संधी! NLC India मध्ये भरती; जाणून घ्या पात्रता व अर्ज प्रक्रिया
उपाय करण्यापूर्वी या बाबी तपासा : Soybean Yellow Leaves
| तपासणी | काय पाहावे? |
|---|---|
| पिवळेपणाचा विस्तार | संपूर्ण शेत की काही भाग? |
| पाण्याची स्थिती | शेतात पाणी साचले आहे का? |
| पानांची अवस्था | जुनी पाने की नवीन पाने पिवळी आहेत? |
| मोझॅक लक्षणे | हिरवे-पिवळे डाग दिसत आहेत का? |
| किडींची उपस्थिती | पांढरी माशी, मावा किंवा तुडतुडे आहेत का? |
| तणनाशकाचा वापर | अलीकडे फवारणी केली आहे का? |
तज्ज्ञांच्या मते, पिवळेपणा दिसताच लगेच खत किंवा औषधांची फवारणी करण्यापेक्षा प्रथम कारणाचे अचूक निदान करणे अधिक महत्त्वाचे आहे. कारण प्रत्येक कारणासाठी उपाय वेगळा असतो. योग्य निरीक्षण करूनच पुढील व्यवस्थापन केल्यास पिकाचे नुकसान टाळता येऊ शकते. या समस्येवरील कारणानुसार योग्य उपाययोजनांची माहिती पुढील भागात दिली जाणार असल्याचे तज्ज्ञांनी सांगितले आहे.