किसानवाणी : महाराष्ट्राच्या बहुतांश भागात पावसाची दडी(Weak Monsoon)कायम असल्याने अनेक ठिकाणी उन्हाचा चटका वाढला आहे. दरम्यान, आज 19 सप्टेंबर रोजी कोकण, मध्य महाराष्ट्र आणि मराठवाड्यातील काही जिल्ह्यांमध्ये विजांसह वादळी पावसाची शक्यता हवामान विभागाने वर्तवली आहे. या पार्श्वभूमीवर संबंधित जिल्ह्यांना येलो अलर्ट देण्यात आला आहे. उर्वरित राज्यातही काही ठिकाणी ढगाळ हवामानासह विजांसह पाऊस पडण्याची शक्यता आहे. मॉन्सूनचा आस असलेला कमी दाबाचा पट्टा सध्या विस्कळीत झाला असून, कमी दाबाची प्रणाली निवळल्यानंतर उत्तर गुजरात आणि परिसरावर समुद्रसपाटीपासून 1.5 ते 3.1 किलोमीटर उंचीवर चक्राकार वाऱ्यांची स्थिती आहे. तसेच उत्तर तमिळनाडू परिसरावर समुद्रसपाटीपासून 4.5 किलोमीटर उंचीपर्यंत चक्राकार वाऱ्यांची स्थिती असल्याचे हवामान विभागाच्या माहितीत नमूद करण्यात आले आहे. मराठवाड्यापासून कर्नाटकमार्गे आग्नेय अरबी समुद्रापर्यंत हवेच्या कमी दाबाचा पट्टा विस्तारला आहे.
आज 19 सप्टेंबर रोजी कोकणातील रायगड आणि रत्नागिरी, मध्य महाराष्ट्रातील नंदूरबार, धुळे, जळगाव, नाशिक, अहिल्यानगर, पुणे आणि सातारा तसेच मराठवाड्यातील छत्रपती संभाजीनगर, हिंगोली, लातूर आणि नांदेड या जिल्ह्यांमध्ये विजांसह वादळी पावसाची शक्यता आहे. त्यामुळे या जिल्ह्यांना येलो अलर्ट देण्यात आला आहे. उर्वरित महाराष्ट्रात तुरळक ठिकाणी विजांसह पाऊस पडण्याची शक्यता वर्तविण्यात आली आहे.
दरम्यान, 18 सप्टेंबरच्या सकाळपर्यंतच्या 24 तासांत राज्यात तापमानाचा चांगलाच चटका जाणवला. सोलापूर येथे राज्यातील उच्चांकी 37.9 अंश सेल्सिअस तापमानाची नोंद झाली. त्यापाठोपाठ जेऊर येथे 36.5, अमरावती 36.4, परभणी 36.2, अकोला आणि वर्धा येथे 36 अंश सेल्सिअस तापमान नोंदवले गेले. चंद्रपूरमध्ये 35 अंश सेल्सिअस तापमानाची नोंद झाली. दुसरीकडे महाबळेश्वर येथे राज्यातील नीचांकी 17.5 अंश सेल्सिअस तापमान नोंदवण्यात आले. याच कालावधीत मराठवाड्यातील परभणीच्या सोनपेठ येथे सर्वाधिक 110 मिलिमीटर, तर बीड जिल्ह्यातील परळी वैजनाथ येथे 100 मिलिमीटर पावसाची नोंद झाली.
महाराष्ट्रातील प्रमुख तापमान आणि पावसाची स्थिती : Weak Monsoon
| विभाग/ठिकाण | कमाल तापमान | किमान तापमान |
|---|---|---|
| सोलापूर | 37.8°C | 23.9°C |
| जेऊर | 36.5°C | 21.5°C |
| अमरावती | 36.4°C | 24.3°C |
| परभणी | 36.2°C | 21.5°C |
| अकोला | 36.0°C | 26.2°C |
| वर्धा | 36.0°C | 24.4°C |
| चंद्रपूर | 35.0°C | 25.8°C |
| पुणे | 30.9°C | 22.7°C |
| महाबळेश्वर | 21.4°C | 17.5°C |
हेही वाचा : Cotton Processing | कापूसटंचाईचा जिनिंग-प्रेसिंग उद्योगाला मोठा फटका; खानदेशातील अनेक कारखाने महिनाभर आधीच बंद
ड्रॅगन फ्रूटची आवक तिपटीने वाढली; दोन दिवसांत बाजारभावात मोठी घसरण, शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाची अपडेट | Dragon Fruit
बंगालच्या उपसागरात कमी दाबाची शक्यता
दरम्यान, उत्तर थायलंड आणि परिसरावर समुद्रसपाटीपासून 7.6 किलोमीटर उंचीपर्यंत चक्राकार वाऱ्यांची स्थिती निर्माण झाली आहे. या हवामान प्रणालीच्या प्रभावामुळे आज 19 सप्टेंबर रोजी उत्तर अंदमान समुद्रात कमी दाबाचे क्षेत्र तयार होण्याची शक्यता आहे. ही प्रणाली ओडिशा आणि आंध्र प्रदेशच्या किनाऱ्याकडे सरकत असताना तीव्र होण्याचे संकेत असल्याचे या हवामान अंदाजात नमूद करण्यात आले आहे.
मॉन्सून परतीच्या प्रवासाला सुरुवात होण्याची शक्यता
नैऋत्य मोसमी वाऱ्यांच्या म्हणजेच मॉन्सूनच्या परतीसाठी सध्या पोषक हवामान तयार झाले आहे. मॉन्सूनचा आस असलेला कमी दाबाचा पट्टाही विस्कळीत झाला आहे. त्यामुळे आज 19 सप्टेंबर रोजी पश्चिम राजस्थानातून मॉन्सूनच्या परतीच्या प्रवासाला सुरुवात होण्याची शक्यता हवामान विभागाने व्यक्त केली आहे. मॉन्सून माघारी फिरल्यानंतर देशातील काही भागांमध्ये परतीच्या पावसाला सुरुवात होण्याची शक्यता आहे.
दरम्यान, देशातील यंदाच्या मॉन्सूनबाबतही चिंता व्यक्त करण्यात आली आहे. उपलब्ध अहवालानुसार, जून ते सप्टेंबर या मॉन्सून हंगामात देशात सरासरीपेक्षा 15 टक्के पावसाची तूट नोंदली गेली आहे. ही तूट कायम राहिल्यास 2009 नंतरचा सर्वांत कमकुवत मॉन्सून ठरण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. 2009 मध्ये देशात सरासरीपेक्षा 18 टक्के पावसाची तूट नोंदली गेली होती. यापूर्वी हवामान विभागाने मे महिन्यातील सुधारित अंदाजात पावसाची तूट 10 टक्के राहण्याचा अंदाज व्यक्त केला होता; मात्र प्रत्यक्ष पावसाची तूट त्यापेक्षा अधिक होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.
सप्टेंबरच्या शेवटच्या आठवड्यात बंगालच्या उपसागरात उष्णकटिबंधीय चक्रीवादळासाठी अनुकूल परिस्थिती तयार होण्याचे संकेतही देण्यात आले आहेत. या हवामान प्रणालीमुळे पूर्व आणि ईशान्य भारतातील काही भागांना पाऊस मिळू शकतो आणि त्या भागातील पावसाची तूट काही प्रमाणात भरून निघण्यास मदत होऊ शकते. मात्र, या संभाव्य हवामान प्रणालीमुळे देशाच्या एकूण मॉन्सूनच्या स्थितीत मोठा बदल होण्याची शक्यता कमी असल्याचे संबंधित अंदाजात म्हटले आहे.
पावसाच्या तुटीचा परिणाम खरीप पिकांवर तसेच आगामी रब्बी हंगामावर होण्याची चिंता व्यक्त करण्यात आली आहे. देशातील प्रमुख खरीप पिके आणि अन्नधान्याच्या उत्पादनावर मॉन्सूनचा मोठा प्रभाव असतो. यंदा तांदूळ, ऊस आणि मका लागवड मागील हंगामाच्या तुलनेत घटल्याचे अहवालात नमूद करण्यात आले आहे. त्याचबरोबर अन्नधान्याच्या किमतींवरही दबाव वाढत असल्याचे सांगण्यात आले आहे. ऑगस्टमध्ये अन्नमहागाई सलग सातव्या महिन्यात वाढून 5.95 टक्क्यांवर पोहोचली असून, या वर्षातील ही विक्रमी वाढ असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. पावसाच्या तुटीमुळे अन्नमहागाईवर परिणाम होण्याची शक्यता अर्थतज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे.
पावसाची तूट आणि वाढत्या अन्नधान्याच्या किमतींच्या पार्श्वभूमीवर केंद्र सरकारने पुरवठा वाढवण्यासाठी साखरेच्या शुल्कमुक्त आयातीला परवानगी दिली आहे. तसेच काही राज्यांमध्ये वाढत्या किमतींवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी सरकारकडून अनुदानित दराने कांद्याची विक्री केली जात आहे. त्यामुळे पावसाची तूट, बाजारातील परिस्थिती आणि सरकारी हस्तक्षेप यांचा शेतकऱ्यांवर परिणाम होण्याची शक्यता आहे.