किसानवाणी : राज्यात यंदा मान्सूनने उशिरा हजेरी लावल्यानंतर अनेक भागांमध्ये शेतकऱ्यांनी पेरणीची कामे (Dry Spell After Sowing) पूर्ण केली. मात्र, पेरणीनंतर अनेक ठिकाणी पुन्हा पावसाने दडी मारल्याने शेतकरी चिंतेत आहेत. पेरणीनंतर पावसाचा खंड पडल्यास पिकांवर पाण्याचा ताण निर्माण होऊन उगवण, वाढ आणि उत्पादनावर विपरीत परिणाम होऊ शकतो. अशा परिस्थितीत घाबरून न जाता योग्य वेळी योग्य उपाययोजना केल्यास उत्पादनातील घट मोठ्या प्रमाणात कमी करता येऊ शकते.
कृषी तज्ज्ञांच्या मते, पेरणीनंतर पावसाचा खंड पडल्यास सर्वप्रथम पिकांची उगवण तपासावी. ज्या ठिकाणी उगवण अत्यंत कमी झाली असेल, तेथे परिस्थितीनुसार दुबार पेरणीचा निर्णय घ्यावा. ज्या शेतामध्ये उगवण समाधानकारक झाली आहे, त्या ठिकाणी जमिनीतील उपलब्ध ओलावा टिकवून ठेवण्यावर भर देणे आवश्यक आहे.
यासाठी वेळेवर आंतरमशागतीची कामे करणे अत्यंत महत्त्वाचे ठरते. पेरणीनंतर साधारण ३० ते ३५ दिवसांनी जमिनीतील ओलावा अधिक काळ टिकून राहण्यासाठी डवऱ्याच्या जानकुळाला दोरी गुंडाळून पिकाच्या प्रत्येक ओळीमध्ये सऱ्या काढाव्यात. हे काम करताना पिकांच्या मुळांना कोणतीही इजा होणार नाही, याची विशेष काळजी घ्यावी. योग्य आंतरमशागतीमुळे जमिनीचा भुसभुशीतपणा टिकून राहतो, तणांचे नियंत्रण होते आणि पिकांच्या मुळांना हवा मिळाल्याने वाढीस मदत होते.
पावसाचा ताण कमी करण्यासाठी अन्नद्रव्य व्यवस्थापनालाही तितकेच महत्त्व आहे. विशेषतः १३:००:४५ या दर्जाचे पोटॅशिअम नायट्रेट दोन टक्के द्रावण स्वरूपात फवारल्यास पिकांची ताण सहन करण्याची क्षमता वाढते. तसेच पिकांची वाढ सुधारण्यास आणि उत्पादनातील संभाव्य घट कमी करण्यास मदत होते. विशेषतः एल निनो आणि कमी पावसाच्या परिस्थितीत हा उपाय उपयुक्त मानला जातो.
पिकनिहाय शिफारस केलेल्या उपाययोजना : Dry Spell After Sowing
| पीक | शिफारस केलेली उपाययोजना |
|---|---|
| सोयाबीन | उगवण कमी असल्यास दुबार पेरणी करावी. उगवण झाल्यास संरक्षित सिंचन द्यावे. पाण्याचा ताण कमी करण्यासाठी २% पोटॅशिअम नायट्रेटची फवारणी करावी. खुरपणी आणि कोळपणी करावी. |
| बाजरी | उगवण कमी असल्यास दुबार पेरणी करावी. आवश्यक असल्यास बाजरीऐवजी सूर्यफूल किंवा हुलगा घेण्याचा विचार करावा. उगवलेल्या पिकात विरळणी, खुरपणी आणि कोळपणी करावी. |
| कापूस, मका, हुलगा, मटकी | उगवण कमी असल्यास दुबार पेरणी करावी. आवश्यकतेनुसार बाजरी किंवा राळा पीक घ्यावे. नियमित खुरपणी आणि कोळपणी करावी. |
| सूर्यफूल, तूर, मूग, उडीद | उगवण कमी असल्यास दुबार पेरणी करावी. उगवलेल्या पिकात विरळणी, भरपेरणी आणि खुरपणी करावी. पेरणीनंतर २१ दिवसांनी कोळपणी करावी. |
पावसाचा खंड पडल्यामुळे अनेक शेतकरी चिंतेत असले तरी योग्य व्यवस्थापन केल्यास पिकांवरील ताण कमी करता येऊ शकतो. उगवणीची पाहणी, आवश्यकतेनुसार दुबार पेरणी, आंतरमशागत, तण नियंत्रण, संरक्षित सिंचन आणि पोटॅशिअम नायट्रेटची फवारणी या उपायांचा अवलंब केल्यास पिकांची वाढ सुधारण्यास मदत होते.
शेतकऱ्यांनी हवामानाचा अंदाज लक्षात घेऊन परिस्थितीनुसार निर्णय घ्यावा. तसेच स्थानिक कृषी विभाग किंवा कृषी तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनानुसार पिकनिहाय उपाययोजना केल्यास पावसाच्या खंडामुळे होणारे नुकसान मोठ्या प्रमाणात कमी करता येऊ शकते.