महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांसाठी अत्यंत महत्त्वाची बातमी(Maharashtra Drought 2026)समोर आली आहे. खरीप हंगाम 2026 मध्ये राज्यातील 265 तालुक्यांमध्ये दुष्काळी परिस्थिती जाहीर करण्यात आली असून, या तालुक्यांमध्ये दुष्काळ व्यवस्थापन संहितेतील Trigger 1 म्हणजेच प्रथम कळ लागू झाली आहे. यासंदर्भातील शासन निर्णयावर 26 सप्टेंबर 2026 रोजी स्वाक्षरी करण्यात आल्याची माहिती देण्यात आली आहे. राज्य सरकारच्या निर्णयानुसार संबंधित तालुक्यांमध्ये दुष्काळी परिस्थितीच्या अनुषंगाने विविध सवलती आणि उपाययोजना लागू करण्यात येणार आहेत. राज्यातील 265 तालुक्यांमध्ये Trigger 1 लागू झाल्याची माहिती आजच्या उपलब्ध अहवालांमधूनही समोर आली आहे.
Click – महाराष्ट्रातील 265 दुष्काळग्रस्त तालुक्यांची जिल्हानिहाय संपूर्ण यादी व शासननिर्णय
दुष्काळग्रस्त म्हणून जाहीर करण्यात आलेल्या तालुक्यांतील शेतकऱ्यांना विविध प्रकारच्या सवलतींचा लाभ मिळणार आहे. यामध्ये जमीन महसुलात सूट, पीक कर्जाचे पुनर्गठन तसेच शेतीशी संबंधित कर्जाच्या वसुलीला स्थगिती यांचा समावेश आहे. याशिवाय 7.5 हॉर्सपॉवरपर्यंतच्या कृषीपंपांचे वीजबिल आधीच माफ करण्यात आले असून, त्यापेक्षा अधिक क्षमतेच्या कृषीपंपांना चालू वीजबिलात सूट लागू राहणार असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. टंचाई जाहीर केलेल्या गावांमध्ये शेतकऱ्यांच्या शेतीपंपाची वीज जोडणी खंडित न करण्याची तरतूदही करण्यात आली आहे. उपलब्ध वृत्तानुसार दुष्काळी तालुक्यांमध्ये पंचनामे आणि परिस्थितीचे सर्वेक्षण करण्याची प्रक्रिया राबविण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
दुष्काळ जाहीर झालेल्या तालुक्यांची जिल्हानिहाय यादी पाहिली तर राज्यातील विविध महसूल विभागांमधील मोठ्या संख्येने तालुक्यांचा यामध्ये समावेश आहे. ठाणे महसूल विभागातील रायगड जिल्ह्यातील श्रीवर्धन, रत्नागिरी जिल्ह्यातील रत्नागिरी, संगमेश्वर आणि राजापूर, तर सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील सावंतवाडी, दोडामार्ग, कणकवली, कुडाळ, वैभववाडी, मालवण, देवगड आणि वेंगुर्ला या तालुक्यांचा समावेश आहे. ठाणे आणि पालघर जिल्ह्यांतील तालुके या यादीत नमूद नसल्याने त्यांची संख्या शून्य आहे.
नाशिक महसूल विभाग : Maharashtra Drought 2026
नाशिक महसूल विभागातील जिल्हानिहाय यादी पुढीलप्रमाणे आहे.
| जिल्हा | Trigger 1 लागू झालेले तालुके | संख्या |
|---|---|---|
| रायगड | श्रीवर्धन | 1 |
| रत्नागिरी | रत्नागिरी, संगमेश्वर, राजापूर | 3 |
| सिंधुदुर्ग | सावंतवाडी, दोडामार्ग, कणकवली, कुडाळ, वैभववाडी, मालवण, देवगड, वेंगुर्ला | 8 |
| नाशिक | मालेगाव, बागलाण, कळवण, नांदगाव, सुरगाणा, इगतपुरी, पेठ, सिन्नर, येवला, देवळा | 10 |
| धुळे | धुळे, साक्री, सिंदखेडा, शिरपूर | 4 |
| जळगाव | एरंडोल, पारोळा, धरणगाव, चोपडा, पाचोरा, जामनेर, जळगाव, भडगाव, अमळनेर, रावेर, चाळीसगाव, भुसावळ, बोदवड, मुक्ताईनगर, यावल | 15 |
| नंदुरबार | अक्कलकुवा, शहादा, नंदुरबार, नवापूर, तळोदा, अक्राणी | 6 |
| अहिल्यानगर | नगर, पारनेर, श्रीगोंदा, कर्जत, जामखेड, शेवगाव, पाथर्डी, नेवासा, राहुरी, संगमनेर, अकोले, कोपरगाव, श्रीरामपूर, राहाता | 14 |
हेही वाचा : Oat Fodder Crop | रब्बी हंगामात ओट पौष्टिक चाऱ्याचा चांगला पर्याय; अडीच महिन्यांत पहिली कापणी, 600 क्विंटलपर्यंत हिरवा चारा
White Grub Control in Sugarcane | उसातील हुमणीचे एकात्मिक नियंत्रण; अळीमुळे मुळे कुरतडली जात असल्याने वेळीच उपाययोजना गरजेच्या
पुणे महसूल विभाग
पुणे महसूल विभागात पुणे जिल्ह्यातील भोर, वेल्हा, खेड, शिरूर, बारामती, इंदापूर, दौंड आणि पुरंदर या 8 तालुक्यांचा समावेश आहे. सोलापूर जिल्ह्यात उत्तर सोलापूर, दक्षिण सोलापूर, बार्शी, अक्कलकोट, मोहोळ, माढा, करमाळा, पंढरपूर, सांगोला, माळशिरस आणि मंगळवेढा या 11 तालुक्यांचा समावेश आहे. सांगली जिल्ह्यात मिरज, आटपाडी, जत आणि कवठेमहांकाळ हे 4 तालुके, सातारा जिल्ह्यात सातारा, खटाव, माण, फलटण, खंडाळा आणि महाबळेश्वर हे 6 तालुके, तर कोल्हापूर जिल्ह्यात पन्हाळा, राधानगरी, गगनबावडा, भुदरगड, आजरा आणि चंदगड या 6 तालुक्यांचा समावेश आहे.
छत्रपती संभाजीनगर महसूल विभाग
छत्रपती संभाजीनगर विभागातील यादीही मोठी आहे. छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील छत्रपती संभाजीनगर, कन्नड, सोयगाव, पैठण, वैजापूर, गंगापूर, खुलताबाद, सिल्लोड आणि फुलंब्री या 9 तालुक्यांचा समावेश आहे. जालना जिल्ह्यात बदनापूर, घनसावंगी, अंबड, जालना, परतूर, मंठा, भोकरदन आणि जाफराबाद हे 8 तालुके आहेत. बीड जिल्ह्यात बीड, गेवराई, माजलगाव, केज, अंबाजोगाई, परळी, आष्टी, पाटोदा, शिरूर कासार, धारूर आणि वडवणी या 11 तालुक्यांचा समावेश आहे.
लातूर जिल्ह्यात लातूर, औसा, अहमदपूर, निलंगा, उदगीर, चाकूर, रेणापूर, शिरूर अनंतपाळ, देवणी आणि जळकोट या 10 तालुक्यांचा समावेश आहे. धाराशिव जिल्ह्यात धाराशिव, कळंब, भूम, वाशी, तुळजापूर, लोहारा, परांडा आणि उमरगा हे 8 तालुके आहेत. नांदेड जिल्ह्यात नांदेड, बिलोली, कंधार, लोहा, हदगाव, भोकर, देगलूर, किनवट, हिमायतनगर, माहूर, धर्माबाद, उमरी, अर्धापूर आणि नायगाव या 14 तालुक्यांचा समावेश आहे. परभणी जिल्ह्यात पूर्णा, पालम, परभणी, सोनपेठ, जिंतूर, गंगाखेड, सेलू, मानवत आणि पाथरी हे 9 तालुके, तर हिंगोली जिल्ह्यात हिंगोली, औंढा नागनाथ, कळमनुरी, सेनगाव आणि वसमत हे 5 तालुके समाविष्ट आहेत. मराठवाड्यातील 76 पैकी 74 तालुक्यांचा Trigger 1 मध्ये समावेश झाल्याचेही उपलब्ध वृत्तांत नमूद करण्यात आले आहे.
अमरावती महसूल विभाग
अमरावती विभागात बुलढाणा जिल्ह्यात जळगाव जामोद, संग्रामपूर, चिखली, देऊळगाव राजा, मेहकर, बुलढाणा, सिंदखेड राजा, लोणार, खामगाव, शेगाव, मलकापूर, मोताळा आणि नांदुरा हे 13 तालुके आहेत. अमरावती जिल्ह्यात अमरावती, भातकुली, चांदूर रेल्वे, नांदगाव खंडेश्वर, धामणगाव रेल्वे, अचलपूर, अंजनगाव सुर्जी, तिवसा, धारणी, चिखलदरा, वरुड, मोर्शी, चांदूर बाजार आणि दर्यापूर हे 14 तालुके आहेत.
अकोला जिल्ह्यात अकोट, अकोला, पातूर, तेल्हारा, मूर्तिजापूर, बाळापूर आणि बार्शीटाकळी या 7 तालुक्यांचा समावेश आहे. वाशिम जिल्ह्यात वाशिम, रिसोड, मालेगाव, मंगरुळपीर, कारंजा आणि मानोरा हे 6 तालुके आहेत. यवतमाळ जिल्ह्यात यवतमाळ, बाभुळगाव, कळंब, दारव्हा, दिग्रस, आर्णी, नेर, पुसद, उमरखेड, महागाव, वणी, मारेगाव, झरी-जामणी, केळापूर, घाटंजी आणि राळेगाव या 16 तालुक्यांचा समावेश आहे.
नागपूर महसूल विभाग
नागपूर महसूल विभागात वर्धा जिल्ह्यातील वर्धा, सेलू, देवळी, आर्वी, समुद्रपूर, हिंगणघाट आणि आष्टी या 7 तालुक्यांचा समावेश आहे. नागपूर जिल्ह्यात नागपूर, कामठी, सावनेर, पारशिवनी, मौदा, भिवापूर, कळमेश्वर, काटोल, रामटेक, हिंगणा, उमरेड, कुही, नरखेड आणि नागपूर शहर या 14 तालुक्यांचा समावेश आहे.
भंडारा जिल्ह्यात भंडारा, पवनी आणि लाखांदूर हे 3 तालुके, गोंदिया जिल्ह्यात तिरोडा हा 1 तालुका, चंद्रपूर जिल्ह्यात चंद्रपूर, भद्रावती, गोंडपिंपरी, राजुरा, कोरपना, मूल, वरोरा, सावली, चिमूर, नागभीड, सिंदेवाही आणि पोंभुर्णा हे 12 तालुके, तर गडचिरोली जिल्ह्यात गडचिरोली आणि चामोर्शी या 2 तालुक्यांचा समावेश आहे.
या जिल्हानिहाय आकडेवारीची बेरीज केल्यास एकूण 265 तालुके होतात. शासन निर्णयातील माहितीनुसार खरीप हंगाम 2026 मध्ये Trigger 1 लागू झालेल्या या तालुक्यांना दुष्काळी परिस्थितीच्या अनुषंगाने विविध सवलती व उपाययोजना लागू होतील. यामध्ये महसूल सवलत, पीक कर्ज पुनर्गठन, शेतीशी संबंधित कर्जवसुलीला स्थगिती, कृषीपंपांच्या वीजबिलासंदर्भातील सवलती आणि टंचाईग्रस्त गावांमध्ये शेतीपंपांची वीज जोडणी न तोडण्यासारख्या उपायांचा समावेश आहे.
शेतकऱ्यांनी आपल्या तालुक्याचा या यादीत समावेश आहे का, हे तपासणे महत्त्वाचे आहे. तसेच दुष्काळी परिस्थितीशी संबंधित प्रत्यक्ष लाभ, पंचनामे आणि पुढील कार्यवाही शासनाच्या अधिकृत आदेशानुसार आणि संबंधित स्थानिक यंत्रणेमार्फत केली जाणार आहे.