किसानवाणी : खानदेशातील केळी उत्पादक शेतकऱ्यांमध्ये सध्या तीव्र नाराजीचे वातावरण आहे. परिसरात केळीचा (Banana Farmers Market) पुरवठा तुलनेने कमी असतानाही उत्पादकांना समाधानकारक दर मिळत नसल्याची तक्रार पुढे आली आहे. जळगाव जिल्हा केळी दर समितीकडून दररोज केळीचे अधिकृत दर जाहीर केले जात असले, तरी प्रत्यक्ष व्यवहार त्या दरांनुसार होत नसल्याचा आरोप शेतकऱ्यांनी केला आहे. विविध कारणे पुढे करून व्यापारी चार ते पाच वेगवेगळ्या दरांनी केळीची खरेदी करत असल्याने उत्पादकांची आर्थिक पातळीवर लूट होत असल्याची भावना शेतकऱ्यांनी व्यक्त केली आहे.
सध्या खानदेशातील नवती आणि आगाप कांदेबागांमधील केळीची काढणी सुरू आहे. या काळात बाजारात केळीचा पुरवठा फारसा नसतानाही जाहीर केलेल्या दरांच्या तुलनेत प्रतिक्विंटल तब्बल ४०० ते ६०० रुपये कमी दराने व्यवहार होत असल्याचा दावा शेतकरी करत आहेत. विशेषतः जळगाव, चोपडा, रावेर, मुक्ताईनगर, यावल, पाचोरा, भडगाव आणि जामनेर या भागांतील उत्पादकांना या परिस्थितीचा मोठा फटका बसत असल्याचे सांगितले जात आहे.
केळी हा अत्यंत नाशवंत कृषी माल असल्याने तो दीर्घकाळ झाडावर ठेवणे शक्य नसते. केळी पक्व झाल्यानंतर वेळेत विक्री झाली नाही तर गुणवत्तेवर परिणाम होतो आणि आर्थिक नुकसान होण्याची शक्यता वाढते. त्यामुळे अनेक शेतकरी नुकसान टाळण्यासाठी कमी दर मिळूनही केळी विकण्यास भाग पडत असल्याचे चित्र आहे. याच परिस्थितीचा फायदा व्यापारी, एजंट आणि खरेदीदार घेत असल्याचा गंभीर आरोप उत्पादकांनी केला आहे.
शेतकऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, जळगाव जिल्ह्यातील सुमारे ९६ ते ९७ टक्के केळीची खरेदी थेट शेतातून किंवा शिवारातून केली जाते. या व्यवहारांवर बाजार समित्या, जिल्हा उपनिबंधक कार्यालय किंवा सहायक निबंधक कार्यालयाचे प्रभावी नियंत्रण नसल्याचा आरोप केला जात आहे. केळी खरेदीदारांची नोंदणी, परवान्यांची पडताळणी तसेच व्यवहारांची नियमित तपासणी होत नसल्यामुळे व्यापाऱ्यांना मनमानी करण्याची संधी मिळत असल्याचे शेतकरी सांगत आहेत.
शेतकऱ्यांचा आरोप असा आहे की, बाजार समित्या आणि जळगाव जिल्हा केळी दर समिती या केवळ दर जाहीर करण्यापुरत्याच मर्यादित राहिल्या आहेत. प्रत्यक्ष बाजारातील व्यवहारांवर किंवा शिवारातील खरेदीवर कोणतेही प्रभावी नियंत्रण नसल्याने जाहीर दरांचा लाभ उत्पादकांपर्यंत पोहोचत नाही. त्यामुळे केळी उत्पादकांना सातत्याने आर्थिक नुकसान सहन करावे लागत आहे.
जिल्हा प्रशासनाने स्थापन केलेल्या केळी दर समितीत रावेरसह विविध बाजार समित्यांचे प्रतिनिधी, शेतकरी प्रतिनिधी तसेच खासगी कंपन्यांचे अधिकारी सहभागी आहेत. मात्र, समितीकडून जाहीर केलेल्या दरांची अंमलबजावणी होत आहे की नाही, यावर प्रभावी देखरेख किंवा दरातील तफावत रोखण्यासाठी ठोस कारवाई होत नसल्याची तक्रार उत्पादकांनी केली आहे.
सध्या केळीचा कमाल दर सुमारे २,५०० रुपये प्रतिक्विंटल जाहीर होत असला, तरी प्रत्यक्ष खरेदीच्या वेळी दर्जा, आकार, गुणवत्ता किंवा इतर कारणे पुढे करून चार ते पाच वेगवेगळ्या दरांनी व्यवहार केले जात असल्याचे शेतकऱ्यांचे म्हणणे आहे. त्यामुळे अधिकृत दर जाहीर होऊनही त्याचा प्रत्यक्ष लाभ मिळत नसल्याने केळी उत्पादकांमध्ये तीव्र नाराजी निर्माण झाली आहे.
हे वाचा : कोकण, घाटमाथ्यावर मुसळधार पावसाचा इशारा; 4 जिल्ह्यांना ऑरेंज अलर्ट | Maharashtra Weather Heavy Rain Alert
Ready To Cook भाज्यांची वाढती मागणी; शेतकरी, FPO आणि बचत गटांसाठी सुवर्णसंधी | Fresh Cut Vegetables
| मुद्दा | सध्याची परिस्थिती |
|---|---|
| केळीचा पुरवठा | कमी |
| अधिकृत कमाल दर | सुमारे ₹२,५०० प्रति क्विंटल |
| प्रत्यक्ष दरातील तफावत | ₹४०० ते ₹६०० प्रति क्विंटल कमी |
| प्रमुख प्रभावित भाग | जळगाव, रावेर, चोपडा, मुक्ताईनगर, यावल, पाचोरा, भडगाव, जामनेर |
| प्रमुख मागणी | शिवार खरेदीवर प्रभावी नियंत्रण आणि जाहीर दरांची काटेकोर अंमलबजावणी |