किसानवाणी : राज्यात खरीप हंगामाच्या पार्श्वभूमीवर रासायनिक खतांच्या वापराबाबत कृषी विभागाने महत्त्वाचे मार्गदर्शन केले आहे. मागील तीन वर्षांच्या आकडेवारीनुसार महाराष्ट्रात खरीप हंगामादरम्यान (DAP Fertilizer) सुमारे ४४ लाख टन रासायनिक खतांचा वापर करण्यात आला आहे. यामध्ये युरिया, डीएपी (डाय-अमोनियम फॉस्फेट), एमओपी (म्युरेट ऑफ पोटॅश), संयुक्त खते तसेच एसएसपी (सिंगल सुपर फॉस्फेट) यांचा मोठ्या प्रमाणावर समावेश आहे. महाराष्ट्र हे मृदा परीक्षण आणि जमिनीच्या आरोग्य पत्रिकांच्या आधारे एकात्मिक अन्नद्रव्य व्यवस्थापन प्रणालीचा अवलंब करणारे देशातील अग्रगण्य राज्य मानले जाते.
खरीप हंगामात डीएपी खताची मागणी नेहमीच मोठ्या प्रमाणात असते. डीएपी खतामध्ये १८ टक्के नत्र (नायट्रोजन) आणि ४६ टक्के स्फुरद (फॉस्फरस) ही महत्त्वाची अन्नद्रव्ये उपलब्ध असतात. त्यामुळे पिकांच्या सुरुवातीच्या वाढीसाठी आणि मुळांच्या विकासासाठी डीएपीला विशेष महत्त्व दिले जाते. मात्र, सध्याच्या परिस्थितीत डीएपीची उपलब्धता आणि वाढती मागणी लक्षात घेता शेतकऱ्यांनी पर्यायी खतांचा वापर करण्याची गरज असल्याचे कृषी विभागाने स्पष्ट केले आहे.
कृषी विभागाच्या माहितीनुसार डीएपीला पर्याय म्हणून एसएसपी, टीएसपी आणि विविध संयुक्त खतांचा प्रभावीपणे वापर करता येऊ शकतो. एसएसपी हा एक महत्त्वाचा पर्याय मानला जात असून डीएपीच्या एका गोणीऐवजी अर्धी गोणी युरिया आणि तीन गोण्या एसएसपी खतांचा वापर केल्यास आवश्यक अन्नद्रव्यांचा पुरवठा करता येऊ शकतो. हा पर्याय शेतकऱ्यांसाठी प्रभावी आणि व्यवहार्य ठरू शकतो.
याशिवाय टीएसपी (ट्रिपल सुपर फॉस्फेट) हाही डीएपीचा एक चांगला पर्याय आहे. टीएसपीमध्ये ४६ टक्के स्फुरद हे अन्नद्रव्य उपलब्ध असते. त्यामुळे डीएपीच्या एका गोणीऐवजी अर्धी गोणी युरिया आणि एक गोणी टीएसपी खताचा वापर केल्यास पिकांना आवश्यक अन्नद्रव्यांचा पुरवठा होऊ शकतो. कृषी विभागाने या पर्यायालाही शेतकऱ्यांसाठी उपयुक्त असल्याचे सांगितले आहे.
तसेच बाजारात उपलब्ध असलेल्या विविध संयुक्त खतांचा वापर केल्यास पिकांना नत्र, स्फुरद आणि पालाश ही तीनही प्रमुख अन्नद्रव्ये एकाच वेळी मिळू शकतात. त्यामुळे संतुलित अन्नद्रव्य व्यवस्थापनास मदत होते. शेतकऱ्यांनी आपल्या जमिनीच्या गरजा, मृदा परीक्षणाचे निष्कर्ष आणि उपलब्धता लक्षात घेऊन योग्य खतांची निवड करावी, असेही कृषी विभागाने सुचवले आहे.
| डीएपीचा पर्याय | शिफारस केलेली मात्रा |
|---|---|
| एसएसपी पर्याय | अर्धी गोणी युरिया + ३ गोण्या एसएसपी |
| टीएसपी पर्याय | अर्धी गोणी युरिया + १ गोणी टीएसपी |
| संयुक्त खते | उपलब्धतेनुसार संतुलित वापर |
चालू खरीप हंगामात खतांची कृत्रिम टंचाई निर्माण होऊ नये तसेच शेतकऱ्यांमध्ये अनावश्यक धावपळ टाळता यावी यासाठी उपलब्ध खतांचा पर्याय म्हणून एसएसपी, टीएसपी आणि विविध संयुक्त खतांचा वापर करण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे. जमिनीचे आरोग्य जपत पिकांना आवश्यक अन्नद्रव्यांचा संतुलित पुरवठा करण्यासाठी शेतकऱ्यांनी पर्यायी खतांचा अवलंब करावा, असे कृषी विभागाने म्हटले आहे.