किसानवाणी : पावसाळ्यात अनेक भाजीपाला, फळबाग तसेच नगदी पिकांमध्ये फायटोप्थोरा (Phytophthora Disease) या बुरशीसदृश रोगाचा मोठ्या प्रमाणावर प्रादुर्भाव आढळून येतो. हा रोग विशेषतः जास्त आर्द्रता, सतत ओलसर जमीन आणि पाण्याचा निचरा न होणाऱ्या शेतांमध्ये झपाट्याने वाढतो. त्यामुळे पिकांच्या मुळांवर, खोडावर आणि फळांवर गंभीर परिणाम होऊन उत्पादनात मोठी घट येऊ शकते. अशा परिस्थितीत शेतकऱ्यांनी रोग नियंत्रणासाठी प्रतिबंधात्मक उपाययोजना करणे अत्यंत आवश्यक ठरते.
कृषी तज्ज्ञांच्या मते, फायटोप्थोरा रोगाच्या व्यवस्थापनासाठी ‘गादीवाफा’ लागवड तंत्र अत्यंत प्रभावी मानले जाते. या पद्धतीमध्ये जमिनीच्या पातळीपेक्षा उंच वाफे तयार करून त्यावर पिकांची लागवड केली जाते. त्यामुळे अतिरिक्त पावसाचे पाणी त्वरित बाजूला वाहून जाते आणि पिकांच्या मुळांभोवती पाणी साचत नाही. परिणामी मुळांना आवश्यक प्रमाणात हवा मिळते आणि रोगकारक घटकांच्या वाढीस अनुकूल वातावरण निर्माण होत नाही.
फायटोप्थोरा रोगाचा प्रसार प्रामुख्याने पाण्याद्वारे होत असल्याने पाणी साचणे हे त्याच्या वाढीचे प्रमुख कारण मानले जाते. विशेषतः मिरची, वांगी, टोमॅटो, भोपळवर्गीय पिके तसेच काही फळबागांमध्ये या रोगाचा धोका अधिक असतो. रोगाचा प्रादुर्भाव झाल्यानंतर पानांची कोमेजणे, खोड कुजणे, मुळांची वाढ खुंटणे आणि झाडे अचानक वाळणे अशी लक्षणे दिसून येतात.
गादीवाफा पद्धतीचा अवलंब केल्यास केवळ रोग नियंत्रणच होत नाही, तर पिकांची वाढही चांगली होते. मुळांची वाढ मजबूत होत असल्याने अन्नद्रव्यांचे शोषण अधिक प्रभावीपणे होते. तसेच सिंचन व्यवस्थापन सुलभ होते आणि जमिनीतील हवेचे प्रमाण संतुलित राहते. त्यामुळे पिकांची प्रतिकारशक्ती वाढण्यास मदत मिळते.
गादीवाफा लागवड तंत्राचे फायदे : Phytophthora Disease
| बाब | फायदा |
|---|---|
| पाण्याचा निचरा | अतिरिक्त पाणी त्वरित बाहेर जाते |
| रोग नियंत्रण | फायटोप्थोरा आणि इतर मुळकुज रोगांचा प्रादुर्भाव कमी |
| मुळांची वाढ | अधिक मजबूत आणि निरोगी मुळव्यवस्था |
| अन्नद्रव्य शोषण | पोषक घटकांचे शोषण वाढते |
| उत्पादन | पिकांची वाढ व उत्पादनक्षमता सुधारते |
तज्ज्ञांच्या शिफारशीनुसार, गादीवाफा तयार करताना वाफ्यांची उंची स्थानिक परिस्थितीनुसार ठेवावी. ज्या भागात पावसाचे प्रमाण जास्त असते, त्या ठिकाणी तुलनेने उंच वाफे तयार करणे अधिक फायदेशीर ठरते. तसेच शेतात योग्य निचरा व्यवस्था निर्माण करणे, संतुलित खत व्यवस्थापन करणे आणि रोगमुक्त रोपांचा वापर करणे या बाबींचीही काळजी घेणे आवश्यक आहे.
पावसाळी हंगामात फायटोप्थोरा रोगामुळे होणारे नुकसान टाळण्यासाठी गादीवाफा लागवड तंत्र हा एक प्रभावी आणि शाश्वत उपाय मानला जातो. योग्य नियोजनासह या तंत्राचा अवलंब केल्यास शेतकऱ्यांना निरोगी पीक, कमी रोगप्रादुर्भाव आणि अधिक उत्पादन मिळविण्यास मदत होऊ शकते.