“पाणीटंचाई टाळायची? मग ‘रेन वॉटर हार्वेस्टिंग’कडे दुर्लक्ष करू नका!” | Rainwater Harvesting

किसानवाणी : राज्यातील अनेक भागांमध्ये दरवर्षी पुरेसा पाऊस पडत असला तरी पावसाचे पाणी योग्य प्रकारे साठवले जात नसल्याने उन्हाळ्याच्या काळात पाणीटंचाईची समस्या निर्माण होते. वाढती लोकसंख्या, भूजलाचा वाढता वापर, हवामान बदलाचे परिणाम आणि शेतीसाठी वाढती पाण्याची गरज यामुळे जलसंधारणाला अधिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे. या पार्श्वभूमीवर ‘रेन वॉटर हार्वेस्टिंग’ अर्थात पावसाच्या पाण्याचे संकलन आणि साठवण यावर अधिक भर देण्याची गरज तज्ज्ञांकडून व्यक्त केली जात आहे.

रेन वॉटर हार्वेस्टिंग ही पावसाचे पाणी जमिनीत मुरवणे किंवा भविष्यातील वापरासाठी साठवून ठेवण्याची प्रभावी पद्धत आहे. या माध्यमातून भूजल पातळी वाढविण्यास मदत होते तसेच विहिरी, बोअरवेल आणि इतर जलस्रोतांना पुनर्भरण मिळते. ग्रामीण भागाबरोबरच शहरी भागातही या प्रणालीचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केल्यास पाण्यावरील ताण कमी होऊ शकतो.

विशेषतः शेती क्षेत्रासाठी रेन वॉटर हार्वेस्टिंग अत्यंत उपयुक्त ठरते. पावसाचे पाणी साठवून ठेवल्यास सिंचनासाठी पर्यायी स्रोत उपलब्ध होतो. अनियमित पाऊस किंवा पावसातील खंड यामुळे पिकांवर होणारा परिणाम कमी करण्यासाठी ही पद्धत फायदेशीर ठरू शकते. शेततळे, फार्म पॉण्ड, गाळ काढलेले तलाव, पाणंद बंधारे, कंटूर बंडिंग यांसारख्या उपाययोजनांद्वारे पावसाचे पाणी अडवून त्याचा प्रभावी वापर करता येतो.

तज्ज्ञांच्या मते, केवळ मोठे प्रकल्प उभारून जलसमस्या सुटणार नाही. प्रत्येक गाव, शाळा, संस्था, उद्योग आणि घरपातळीवर पावसाचे पाणी साठवण्याची व्यवस्था निर्माण करणे आवश्यक आहे. अनेक शहरांमध्ये नव्या इमारतींसाठी रेन वॉटर हार्वेस्टिंगची सक्ती करण्यात आली असली तरी त्याची प्रभावी अंमलबजावणी होणे तितकेच महत्त्वाचे आहे.

रेन वॉटर हार्वेस्टिंगचे प्रमुख फायदे : Rainwater Harvesting

जलसंधारण ही केवळ सरकारी योजनांची जबाबदारी नसून समाजाच्या प्रत्येक घटकाने त्यात सक्रिय सहभाग घेणे आवश्यक आहे. पावसाचे प्रत्येक थेंब जपण्याची मानसिकता विकसित झाल्यास भविष्यातील पाणीटंचाईची समस्या मोठ्या प्रमाणात कमी होऊ शकते. त्यामुळे ग्रामीण आणि शहरी भागात रेन वॉटर हार्वेस्टिंगच्या संकल्पनेचा अधिक व्यापक प्रचार आणि अंमलबजावणी होणे ही काळाची गरज असल्याचे मत जलतज्ज्ञ व्यक्त करीत आहेत.