द्राक्ष उत्पादकांसाठी महत्त्वाची बातमी! पुढील आठवडाभर करपा रोगाचा धोका जाणून ‘घ्या’ संपूर्ण अंदाज… | Grape Farming Blight Disease

किसानवाणी : महाराष्ट्रात मॉन्सूनने पुन्हा जोर धरल्याने राज्यभरातील शेतकऱ्यांना मोठा दिलासा मिळाला असला, तरी द्राक्ष उत्पादकांसाठी आगामी काही दिवस सावधगिरीचे ठरणार आहेत. वातावरणातील बदल, वाढलेली सापेक्ष आर्द्रता, ढगाळ हवामान आणि अधूनमधून होणारा पाऊस यामुळे द्राक्ष बागांमध्ये करपा (Grape Farming Blight Disease) रोगाचा धोका वाढण्याची शक्यता तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे.

यंदाच्या मॉन्सूनच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात बंगालच्या उपसागरातील चक्री परिस्थितीमुळे उत्तर भारत आणि ईशान्येकडील राज्यांमध्ये पावसाची चांगली नोंद झाली होती. मात्र अरबी समुद्रातील पोषक वातावरण वेळोवेळी कमजोर होत असल्याने पश्चिमेकडील मॉन्सूनची प्रगती काही काळ मंदावली होती. काही दिवसांपूर्वी उपग्रह चित्रांमध्ये अरबी समुद्रावरील निरभ्र आकाश आणि प्रशांत महासागरातील ‘एल निनो’ क्षेत्रातील वाढलेले तापमान यामुळे दुष्काळाची भीती निर्माण झाली होती. मात्र गेल्या काही दिवसांत अरबी समुद्रात मॉन्सूनसाठी अनुकूल वातावरण तयार झाल्याने परिस्थितीत सकारात्मक बदल झाला आहे.

उपग्रह चित्रांनुसार महाराष्ट्राच्या बहुतांश भागांवर ढगांचे आच्छादन दिसत असून अनेक ठिकाणी पाऊसही झाला आहे. मुंबईसह संपूर्ण कोकण किनारपट्टीवर मुसळधार पावसाची नोंद झाली आहे. हवामान तज्ज्ञांच्या अंदाजानुसार मॉन्सून सह्याद्री ओलांडून पुढील काही दिवसांत राज्यभर चांगला पाऊस देण्याची शक्यता आहे. जून महिन्याच्या शेवटच्या आठवड्यात सरासरी पावसाची तूटही मोठ्या प्रमाणात भरून निघू शकते.

द्राक्ष उत्पादक पट्ट्यामध्ये मागील काही दिवसांपासून कमी-अधिक प्रमाणात पाऊस होत आहे. येत्या २८ जूनपर्यंत बहुतांश भागांत अशीच स्थिती राहण्याची शक्यता आहे. २९ जून रोजी नाशिक विभागात तर ३० जून रोजी सांगली विभागात पावसाचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे. आठवडाभर वातावरण ढगाळ राहण्याची शक्यता असून कमाल तापमान ३० अंश सेल्सिअसच्या आसपास राहू शकते.

ढगाळ वातावरण, तापमानातील घट आणि वाढलेली आर्द्रता यामुळे द्राक्ष बागांमध्ये बुरशीजन्य आणि जिवाणूजन्य अशा दोन्ही प्रकारच्या करपा रोगाचा धोका वाढू शकतो. बुरशीजन्य करपा मुख्यतः कोवळ्या फुटी, पाने आणि काड्यांवर आढळतो. सध्या बहुतांश बागा छाटणीनंतर ८० ते ९० दिवसांच्या अवस्थेत असून सबकेन तयार झालेली आहे. नवीन वाढ थांबवून काड्या परिपक्व होण्याच्या प्रक्रियेत असल्याने सध्या बुरशीजन्य करपाचा धोका तुलनेने कमी आहे.

मात्र पावसानंतर जमिनीत ओलावा वाढल्याने मुळांची वाढ होऊन नवीन फुटी येऊ शकतात. या नव्या फुटींवर बुरशीजन्य करपा वाढण्याची शक्यता असते. दुसरीकडे जुन्या पानांवर जिवाणूजन्य करपा सध्याच्या हवामानात दिसून येऊ शकतो. विशेषतः पानांवरील जखमा, जोरदार वाऱ्यामुळे फाटलेली पाने, किडींचा प्रादुर्भाव किंवा खुडा करताना झालेल्या जखमा या रोगाच्या प्रवेशासाठी पोषक ठरतात.

तज्ज्ञांच्या मते, ज्या दिवशी पावसाची शक्यता असेल त्या दिवशी फवारणी टाळावी. शक्यतो पावसाच्या एक दिवस आधी फवारणी करणे अधिक परिणामकारक ठरते. मुसळधार पावसात फवारलेली औषधे धुऊन जाण्याची शक्यता असल्याने त्याचा अपेक्षित परिणाम मिळत नाही. पावसानंतर चांगली उघडीप मिळाल्यानंतरच आवश्यकतेनुसार पुन्हा फवारणी करावी.

खुडा केल्यानंतर किंवा मुसळधार पावसानंतर बुरशीनाशकासोबत कायटोसॅनची फवारणी फायदेशीर ठरू शकते. कायटोसॅन पानांवर आणि काड्यांवर सूक्ष्म संरक्षणात्मक थर तयार करून जिवाणूंचा प्रवेश कमी करण्यास मदत करतो. तसेच बुरशीनाशक पावसात सहज धुऊन जाण्यापासूनही काही प्रमाणात संरक्षण मिळते.

बुरशीजन्य करपा नियंत्रणासाठी ताम्रयुक्त बुरशीनाशकांचा वापर केला जातो. मात्र कोवळ्या पानांवर कॉपर सल्फेट किंवा बोर्डो मिश्रणाचा वापर काळजीपूर्वक करणे आवश्यक आहे. अशा परिस्थितीत कॉपर ऑक्सिक्लोराइड (COC) सारख्या ‘फिक्स्ड कॉपर’ बुरशीनाशकांचा वापर अधिक सुरक्षित मानला जातो.

जिवाणूजन्य करपा नियंत्रणासाठी काही वेळा प्रतिजैविकांचा वापर केला जातो. मात्र प्रतिकारशक्ती निर्माण होण्याचा धोका लक्षात घेता वर्षातून एक-दोन वेळांपेक्षा अधिक वापर टाळावा. याशिवाय पोटॅशिअम सॉल्ट ऑफ फॉस्फरस ॲसिड २ ते ३ ग्रॅम प्रति लिटर या प्रमाणात फवारल्यास झाडामध्ये रोगप्रतिकारक क्षमता वाढण्यास मदत होते. मॅन्कोझेबसोबत याचा वापर केल्यास करपा नियंत्रणासाठी हा प्रभावी पर्याय ठरू शकतो.

एकूणच, पुढील काही दिवस महाराष्ट्रातील द्राक्ष बागांमध्ये हवामानातील बदलांचा परिणाम जाणवण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे स्थानिक हवामान अंदाजाचा नियमित आढावा घेऊनच फवारणीचे नियोजन करणे आणि बागेच्या वाढीच्या अवस्थेनुसार योग्य रोग व्यवस्थापन करणे अत्यंत आवश्यक ठरणार आहे.