भात रोपवाटिकेसाठी नवे मार्गदर्शन; बीजप्रक्रिया, खत आणि ‘रहू’ पद्धतीची संपूर्ण माहिती | Paddy Crop Advisory Rahu Method

किसानवाणी : भात रोपवाटिकेची वेळेत पेरणी, योग्य खत व्यवस्थापन आणि मोड (Paddy Crop Advisory Rahu Method) आलेल्या बियाण्यांचा वापर केल्यास निरोगी रोपे तयार होऊन पुढील लागवडीस मोठी मदत होणार आहे.

कोकण विभागातील ज्या भागांमध्ये खरीप हंगामातील भात रोपवाटिकेची पेरणी अद्याप पूर्ण झालेली नाही, त्या भागातील शेतकऱ्यांनी विलंब न करता गादी वाफ्यावर भात रोपवाटिकेची पेरणी सुरू करण्याचा कृषी तज्ज्ञांनी सल्ला दिला आहे. भाताच्या निरोगी रोपांची निर्मिती, एकसारखी उगवण आणि पुढील पुनर्लागवडीसाठी सक्षम रोपे तयार करण्यासाठी शिफारशीनुसार खत व्यवस्थापन, बीजप्रक्रिया आणि योग्य पद्धतीने पेरणी करणे अत्यंत आवश्यक असल्याचे सांगण्यात आले आहे.

भात रोपवाटिकेची तयारी करताना प्रति गुंठा १ किलो युरिया, ३ किलो सिंगल सुपर फॉस्फेट आणि ८५० ग्रॅम म्युरेट ऑफ पोटॅश किंवा पर्याय म्हणून ३.३३० किलो मिश्रखत (१५:१५:१५) जमिनीत चांगल्या प्रकारे मिसळून द्यावे. खतांचा थेट संपर्क बियाण्याशी येणार नाही याची विशेष काळजी घ्यावी. त्यामुळे बियाण्यांची उगवण चांगली होते आणि रोपांची सुरुवातीची वाढ अधिक निरोगी राहते.

पेरणीपूर्वी बियाण्यावर थायरमची बीजप्रक्रिया करणेही आवश्यक आहे. यासाठी प्रति किलो बियाण्यास २.५ ग्रॅम थायरम वापरावे. बीजप्रक्रियेमुळे बियाण्यांचे बुरशीजन्य रोगांपासून संरक्षण होऊन उगवण सुधारण्यास मदत होते.

भात बियाण्यांची पेरणी गादी वाफ्याच्या रुंदीला समांतर १० सेंटीमीटर अंतरावर ओळींमध्ये करावी. बियाणे साधारण २.५ सेंटीमीटर खोलीवर पेरून त्यावर हलक्या मातीचा थर द्यावा. योग्य खोलीवर पेरणी केल्यामुळे रोपे एकसारखी उगवतात आणि पुढील वाढही चांगली होते.

रोपवाटिकेसाठी बियाण्यांचे प्रमाण जातीप्रमाणे बदलते. बारीक दाण्याच्या भातासाठी प्रति गुंठा ४ किलो, जाड दाण्याच्या जातींसाठी ६ किलो तर संकरित भातासाठी फक्त २ किलो बियाणे पुरेसे असल्याचे सांगण्यात आले आहे.

भात रोपवाटिकेसाठी खत व बियाण्याचे प्रमाण : Paddy Crop Advisory Rahu Method

जर भात रोपवाटिकेची पेरणी होऊन १५ दिवस पूर्ण झाले असतील, तर प्रति गुंठा १ किलो युरिया खताचा दुसरा हप्ता द्यावा. मात्र हा खताचा वापर पावसाची तीव्रता कमी असताना किंवा पावसामध्ये उघडीप मिळाल्यानंतरच करावा. जोरदार पावसाच्या काळात खत दिल्यास त्याचा अपव्यय होण्याची शक्यता असते.

याचबरोबर भात रोपांच्या पुनर्लागवडीसाठी खाचरांची पूर्वमशागत वेळेत पूर्ण करून शेत तयार ठेवण्याचाही सल्ला देण्यात आला आहे. त्यामुळे योग्य वेळी पुनर्लागवड करता येते आणि पीक वाढीवर त्याचा सकारात्मक परिणाम होतो.

‘रहू’ पद्धतीने भात रोपवाटिका तयार करण्याची शिफारस

भाताची रोपे लवकर तयार करण्यासाठी मोड आलेल्या बियाण्यांची म्हणजेच ‘रहू’ पद्धतीची शिफारस करण्यात आली आहे. या पद्धतीमध्ये आवश्यक प्रमाणातील भात बियाणे स्वच्छ गोणीत भरून ती गोणी २४ तास पूर्णपणे पाण्यात बुडवून ठेवावी. त्यानंतर गोणी न उघडता सावलीत किंवा खोलीत आणखी १२ ते २४ तास ठेवावी. या कालावधीत बियाण्यांना मोड येतात.

मोड आलेल्या बियाण्यांची गादी वाफ्यावर पेरणी करताना पाण्याचा योग्य निचरा होणारी जमीन निवडावी. बियाणे गादी वाफ्याच्या रुंदीला समांतर १० सेंटीमीटर अंतरावर ओळींमध्ये सुमारे २.५ सेंटीमीटर खोलीवर पेरून हलक्या मातीने झाकावे. या पद्धतीत पेरणीच्या वेळी रासायनिक खतांचा वापर करू नये.

रहू पद्धतीने पेरणी झाल्यानंतर १० दिवसांनी प्रति गुंठा १ किलो युरिया खत देण्याची शिफारस करण्यात आली आहे. रोपवाटिकेत आवश्यक ओलावा कायम राहील याची काळजी घ्यावी. मात्र पेरणीनंतर रोपवाटिकेत पाणी साचणार नाही यासाठी अतिरिक्त पाण्याचा निचरा करण्याची योग्य व्यवस्था करणे अत्यंत आवश्यक आहे. योग्य निचरा आणि संतुलित ओलावा यामुळे रोपांची उगवण एकसारखी होते तसेच निरोगी आणि मजबूत रोपे तयार होऊन पुढील पुनर्लागवडीसाठी चांगला पाया तयार होतो.