किसानवाणी : राज्यातील अनेक भागांमध्ये अद्याप समाधानकारक पाऊस (Delayed Monsoon) झालेला नसल्यामुळे खरीप हंगामातील पेरण्या मोठ्या प्रमाणावर रखडल्या आहेत. विशेषतः सोयाबीन पेरणीचा कालावधी अंतिम टप्प्यात पोहोचल्याने आता कोणत्या पिकांची निवड करावी, याबाबत शेतकऱ्यांमध्ये संभ्रम निर्माण झाला आहे. काही भागांमध्ये पेरणीनंतर पावसाने दडी मारल्याने दुबार पेरणीची वेळही अनेक शेतकऱ्यांवर आली आहे.
अशा परिस्थितीत कृषी विद्यापीठाने पावसाच्या उशिरानुसार आपत्कालीन पीक नियोजनाचा अवलंब करण्याचा सल्ला दिला आहे. पावसाळा किती आठवडे उशिरा सुरू झाला आहे, त्यानुसार पिकांची निवड, बियाण्याचे प्रमाण, आंतरपीक पद्धती आणि व्यवस्थापनामध्ये बदल करण्याची आवश्यकता असल्याचे तज्ज्ञांनी स्पष्ट केले आहे.
चार आठवड्यांपेक्षा अधिक उशिरा पाऊस झाल्यास
जर नियमित पावसाळा चार आठवड्यांपेक्षा अधिक उशिरा सुरू झाला असेल, तर कपाशीसाठी अमेरिकन किंवा देशी कपाशीचे लवकर पक्व होणारे वाण वापरण्याची शिफारस करण्यात आली आहे. यावेळी नेहमीपेक्षा सुमारे २० टक्के अधिक बियाणे वापरावे तसेच झाडांमधील अंतर कमी ठेवावे.
कपाशीमध्ये मूग, उडीद आणि सोयाबीन यांची आंतरपीक पद्धत स्वीकारण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे. याशिवाय कापूस : ज्वारी : तूर : ज्वारी या ६:१:२:१ किंवा ३:१:१:१ त्रिस्तरीय आंतरपीक पद्धतीचा अवलंब केल्यास उत्पादनाबरोबरच उत्पन्नातही वाढ होण्याची शक्यता असल्याचे कृषी तज्ज्ञांनी नमूद केले आहे.
ज्वारी पिकासाठी संकरित बियाण्यांवर इमिडाक्लोप्रिड ७० टक्के या कीटकनाशकाची १० मिली प्रति किलो बियाणे या प्रमाणात बीजप्रक्रिया करण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे. तसेच बियाण्याचे प्रमाण २० ते २५ टक्क्यांनी वाढवावे आणि खोडमाशी तसेच खोड पोखरणाऱ्या अळीच्या प्रादुर्भावावर सतत लक्ष ठेवून वेळेवर नियंत्रण करावे.
सोयाबीन पेरणीसाठी महत्त्वाच्या सूचना
कृषी विद्यापीठाच्या मार्गदर्शिकेनुसार सोयाबीनची पेरणी २३ जुलैपर्यंत करता येऊ शकते. मात्र, उशिरा पेरणी केल्यास उत्पादनामध्ये सुमारे १५ ते २० टक्क्यांपर्यंत घट होण्याची शक्यता आहे.
उशिरा पेरणीसाठी पीडीकेव्ही अंबा, जेएस २०-३४, जेएस ९३-०५, जेएस ९५-६० आणि एमएयुएस-७२५ या लवकर परिपक्व होणाऱ्या वाणांची निवड करण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे. प्रति हेक्टरी ७५ ते ८० किलो बियाणे वापरावे आणि ओळीतील अंतर ३० सेंटीमीटर ठेवावे. तसेच सोयाबीनच्या दोन, सहा किंवा नऊ ओळींनंतर तुरीची एक ओळ घेण्याची शिफारस करण्यात आली आहे.
पाच आठवड्यांपेक्षा अधिक उशिरा पाऊस झाल्यास
जर पावसाळा पाच आठवड्यांपेक्षा अधिक उशिरा सुरू झाला असेल, तर कपाशीची पेरणी शक्यतो टाळावी. अपरिहार्य परिस्थितीत केवळ देशी सरळ सुधारित वाण वापरून २५ ते ३० टक्के अधिक बियाण्यांसह पेरणी करावी. तसेच कपाशीमध्ये तुरीच्या एक किंवा दोन ओळींचा समावेश करावा.
ज्वारीची पेरणीही शक्यतो टाळण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे. पेरणी करावयाची असल्यास २५ टक्के अधिक बियाणे वापरून खोडमाशीच्या नियंत्रणासाठी पूर्वतयारी ठेवावी. ज्वारीमध्ये तीन किंवा सहा ओळींनंतर तुरीचे आंतरपीक घेतल्यास जोखीम कमी होण्यास मदत होते.
या कालावधीत मूग आणि उडदाची पेरणी टाळावी. त्याऐवजी अर्धरब्बी सूर्यफूल, मका आणि तीळ या पिकांची निवड अधिक फायदेशीर ठरू शकते, असे कृषी तज्ज्ञांनी स्पष्ट केले आहे.
सर्व पिकांसाठी कृषी तज्ज्ञांच्या सामान्य सूचना
उशिराच्या पावसाच्या परिस्थितीत मूग आणि उडदाची लागवड शक्य तितक्या कमी क्षेत्रावर करावी. रासायनिक खतांच्या वापरामध्ये किमान २५ टक्के कपात करावी. तसेच संकरित वाणांऐवजी सरळ सुधारित वाणांना प्राधान्य दिल्यास उशिराच्या हंगामात उत्पादनातील जोखीम कमी करता येते.
हे वाचा : सणासुदीपूर्वी बेदाण्याच्या बाजारात तेजी; किती मिळतोय दर? | Raisin Prices Market
बांगलादेशच्या शुल्कवाढीने संत्रा निर्यात अडचणीत; विदर्भातील उत्पादकांची केंद्र सरकारकडे हस्तक्षेपाची मागणी | Orange Export Bangladesh Import Duty
उशिराच्या पावसानुसार पीक नियोजन : Delayed Monsoon
| पावसाची परिस्थिती | कृषी तज्ज्ञांचा सल्ला |
|---|---|
| ४ आठवड्यांपेक्षा उशिरा पाऊस | लवकर पक्व होणारी कपाशी, २०% अधिक बियाणे, आंतरपीक पद्धतीचा अवलंब |
| सोयाबीन | २३ जुलैपर्यंत पेरणी, १५-२०% उत्पादन घट शक्य, लवकर परिपक्व वाण वापरावेत |
| ५ आठवड्यांपेक्षा उशिरा पाऊस | कपाशी व ज्वारी शक्यतो टाळावी, सूर्यफूल, मका, तीळ यांना प्राधान्य |
| सर्व पिकांसाठी | रासायनिक खतांमध्ये २५% कपात, सरळ सुधारित वाणांना प्राधान्य |