शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाची सूचना! पावसाचा जोर कमी होताच या पिकांमध्ये तातडीने करा ‘ही’ कामे | Maharashtra Agriculture Crop Advisory

किसानवाणी : पावसाळ्यात सतत पडणाऱ्या पावसामुळे अनेकदा पिकांना दिलेली खते (Maharashtra Agriculture Crop Advisory) वाहून जाण्याची शक्यता असते. त्यामुळे पावसाची तीव्रता कमी झाल्यानंतर किंवा पावसाची उघडीप मिळाल्यानंतरच विविध पिकांमध्ये खत व्यवस्थापन, पुनर्लागवड आणि नवीन लागवडीची कामे करावीत, असा सल्ला कृषी तज्ज्ञांनी दिला आहे. विशेषतः आंबा, काजू, नारळ, नागली, वरी, वेलवर्गीय भाजीपाला आणि खरीप भात पिकांमध्ये या काळात योग्य व्यवस्थापन केल्यास उत्पादनात वाढ होण्यास मदत होते.

आंबा बागेत खत व्यवस्थापन कसे करावे?

आंबा बागांमध्ये पावसाची तीव्रता कमी झाल्यानंतर शिफारशीनुसार खते देणे आवश्यक आहे. त्यामुळे अन्नद्रव्यांचे नुकसान कमी होते आणि झाडांना खतांचा अधिक परिणामकारक उपयोग करता येतो.

एक वर्षांच्या प्रत्येक आंबा कलमासाठी ५ किलो शेणखत, ३२५ ग्रॅम युरिया, ३१२ ग्रॅम सिंगल सुपर फॉस्फेट आणि २०० ग्रॅम सल्फेट ऑफ पोटॅश किंवा १६६ ग्रॅम म्युरेट ऑफ पोटॅश बांगडी पद्धतीने द्यावे. झाडाच्या वयानुसार खतांचे प्रमाण वाढवत न्यावे. दहा वर्षांवरील प्रत्येक झाडाला ५० किलो चांगले कुजलेले शेणखत, ३ किलो २५० ग्रॅम युरिया, ३ किलो १२५ ग्रॅम सिंगल सुपर फॉस्फेट आणि २ किलो सल्फेट ऑफ पोटॅश किंवा १ किलो ६६० ग्रॅम म्युरेट ऑफ पोटॅश द्यावे.

खते देण्यासाठी झाडाच्या विस्ताराच्या आतील भागात ४५ ते ६० सेंटीमीटर रुंद आणि १५ सेंटीमीटर खोल वर्तुळाकार चर खोदावेत. प्रथम पालापाचोळा आणि शेणखत टाकून त्यावर रासायनिक खते द्यावीत व नंतर मातीने चर बुजवावेत. पालाश खत सल्फेट ऑफ पोटॅशच्या स्वरूपात दिल्यास फळांमध्ये साका येण्याचे प्रमाण कमी होण्यास मदत होते.

आंब्याची नवीन लागवड करताना घ्या ही काळजी

लागवडीसाठी ९ ते १२ महिने वयाची, सुमारे ३ ते ३.५ फूट उंचीची, निरोगी आणि कीड-रोगमुक्त कलमे निवडावीत. दर्जेदार कलमे विद्यापीठाच्या रोपवाटिकेतून किंवा राष्ट्रीय बागवानी मंडळाकडून दोन किंवा त्यापेक्षा अधिक दर्जांकन प्राप्त रोपवाटिकेतून खरेदी करावीत.

लागवड करताना मातीचा गोळा न फुटू देता पॉलिथिन पिशवी सावधपणे काढावी. कलमाचा जोड जमिनीच्या पातळीपेक्षा थोडा वर राहील याची काळजी घ्यावी. जोडावरील प्लास्टिक पट्टी काढून कलमाला आधारासाठी काठी द्यावी.

काजू लागवडीसाठी योग्य कलमे निवडा

काजू लागवडीसाठी ६ ते ८ महिने वयाची, २ ते २.५ फूट उंचीची निरोगी व कीड-रोगमुक्त मृदूकाष्ठ कलमे वापरावीत. लागवडीवेळी पॉलिथिन पिशवी चाकू किंवा ब्लेडच्या साहाय्याने अलगद काढावी. मातीचा गोळा फुटणार नाही याची विशेष काळजी घ्यावी. लागवडीनंतर कलमाला काठीचा आधार द्यावा. जोडाखाली येणारी फूट नियमित काढून टाकावी तसेच प्लास्टिक पट्टी असल्यास तीही काढावी.

नारळ बागांमध्ये खत व्यवस्थापन

पाच वर्षांवरील प्रत्येक नारळाच्या झाडाला ५० किलो कुजलेले शेणखत, २.१७ किलो युरिया, ३.१३ किलो सिंगल सुपर फॉस्फेट आणि ३.३३ किलो म्युरेट ऑफ पोटॅश वर्तुळाकार आळ्यामध्ये द्यावे. एक ते चार वर्षे वयाच्या झाडांना अनुक्रमे या खतांच्या एक-पंचमांश, दोन-पंचमांश, तीन-पंचमांश आणि चार-पंचमांश प्रमाणात खते द्यावीत. खतांची मात्रा पावसाचा जोर कमी झाल्यानंतरच द्यावी.

नवीन लागवडीसाठी १२ महिन्यांपर्यंत वयाची, ८ ते १० चांगल्या विकसित झावळ्या असलेली निरोगी रोपे निवडावीत. दर्जेदार रोपे अधिकृत रोपवाटिकेतूनच खरेदी करावीत.

नागली आणि वरी पिकांसाठी महत्त्वाचा सल्ला

रोपवाटिकेची पेरणी होऊन १५ दिवस पूर्ण झाल्यानंतर प्रति गुंठा १ किलो युरियाचा दुसरा हप्ता द्यावा. पुनर्लागवडीपूर्वी एक-दोन दिवस आधी शक्य असल्यास रोपवाटिकेला पाणी द्यावे, त्यामुळे रोपे सहज उपटता येतात.

३० दिवसांची रोपे एका ठोंब्यात दोन याप्रमाणे दोन ओळींत २० सेंटीमीटर आणि दोन रोपांमध्ये १५ सेंटीमीटर अंतर ठेवून लागवड करावी. सपाट आणि चांगला निचरा होणाऱ्या जमिनीत २५ बाय १० सेंटीमीटर अंतरावर पुनर्लागवड करावी. पुनर्लागवडीवेळी युरिया, सिंगल सुपर फॉस्फेट आणि म्युरेट ऑफ पोटॅश शिफारशीनुसार ठोंब्यातून द्यावे.

वेलवर्गीय भाजीपाल्यात ही कामे करा

दोडका, लाल भोपळा, दुधी भोपळा आणि घोसाळी पिकांची पेरणी सुरू ठेवावी. प्रत्येक आळ्यात २ किलो शेणखत आणि ५० ते ६० ग्रॅम मिश्रखत मिसळावे. रोपावस्थेतील मर आणि खोडकुज रोगाच्या नियंत्रणासाठी ट्रायकोडर्मा २ ग्रॅम प्रति आळा शेणखतात मिसळून द्यावे.

वेली वाढू लागल्यानंतर त्यांना आधार द्यावा आणि मंडपाची व्यवस्था करावी. पेरणीनंतर एक महिन्यांनी प्रति वेल १० ग्रॅम युरियाचा दुसरा हप्ता द्यावा. खत देताना तण काढून माती भुसभुशीत करून बुंध्याला मातीची भर द्यावी.

खरीप भात पुनर्लागवड करताना घ्या ही काळजी

भाताची २१ ते २७ दिवसांची, १२ ते १५ सेंटीमीटर उंचीची आणि ५ ते ६ पाने फुटलेली रोपे पुनर्लागवडीसाठी वापरावीत. चिखलणी पूर्ण झाल्यानंतर फळी मारून जमीन समपातळीत करावी.

पुनर्लागवड १५ बाय १५ सेंटीमीटर किंवा २० बाय १५ सेंटीमीटर अंतरावर करावी. रोपे २.५ ते ३.५ सेंटीमीटर खोलीवर उथळ लावावीत. एका चुडात तीन रोपे, तर संकरित भातासाठी एका चुडात एकच रोप लावावे.

पुनर्लागवडीनंतर शेतात २.५ ते ५ सेंटीमीटर पाण्याची पातळी राखावी आणि अतिरिक्त पाण्याचा निचरा होईल याची व्यवस्था करावी. उशिरा पेरणी झालेल्या रोपवाटिकेत रोपे १५ दिवसांची झाल्यानंतर प्रति गुंठा १ किलो युरियाचा दुसरा हप्ता द्यावा.

प्रमुख शिफारसी एका नजरेत : Maharashtra Agriculture Crop Advisory

महत्त्वाचे म्हणजे, सर्व पिकांमध्ये रासायनिक खतांचा वापर पावसाची तीव्रता कमी असताना किंवा पावसाची उघडीप मिळाल्यानंतरच करावा. त्यामुळे खतांचे नुकसान टळते आणि पिकांना अन्नद्रव्यांचा अधिक चांगला उपयोग होऊन उत्पादन वाढण्यास मदत होते.